Je! Tunaweza Kuitunza Siku Yoyote ya Wiki Kama Sabato?

Katika sura za kwanza kabisa za Biblia, tunamwona Mungu akianzisha kumbukumbu ya kila wiki na siku ya mapumziko, inayoitwa Sabato (Mwanzo 2:2-3). Ilikuwa siku ya saba ya juma la Uumbaji—siku ya saba—ambayo iliheshimiwa na wafuasi wa Mungu kila juma katika sehemu iliyobaki ya Biblia.

Lakini vipi kuhusu sasa, maelfu ya miaka baadaye?

Tunajuaje Sabato inaangukia siku gani hasa leo? Na je, siku maalum ina umuhimu wowote kama tutaamua kutunza siku yoyote katika juma kama sabato?

Katika makala haya, tutatatua utata wowote kuhusu Sabato ya Kibiblia kwa kujibu maswali haya matano:

• Kwa nini kushika siku ya ibada?
• Tunajuaje Sabato ni siku ipi?
• Je, Sabato ilibadilishwa kwenda Jumapili?
• Je, ni muhimu kuwa ni siku gani tunaitunza kama Sabato?
• Tunawezaje kusherehekea Sabato kila wiki?

Kwanza, tuongee kuhusu kwa nini kushika pumziko la Sabato ni muhimu sana.

Kwa nini tuwe na siku ya ibada kwa ajili ya Mungu?

Photo by Jeremy Bishop

Mara baada ya Uumbaji, Mungu alitenga siku moja kila wiki ili tumkumbuke Yeye, tumwabudu, na kupumzika kutoka katika majukumu ya kila wiki (Mwanzo 2:2-3). Na hii halikuwa jambo la kubahatisha kwa upande wake. Alikuwa anajua miili na akili zetu ilikuwa inahitaji siku iliyotengwa kutoka katika kazi ya kila wiki ili kuungana naye na marafiki na familia zetu.

Na hii ilianza wakati ambapo kulikuwa na watu wawili tu walio hai. Bado hapakuwa na Wayahudi, Waebrania, Wamisri, Wamidiani, n.k. Kwa hivyo kumbukumbu hii ya kila wiki haikuwa tu Sabato ya Kiyahudi, ingawa Wayahudi walikuwa muhimu katika kuweka na kutunza tamaduni nyingi takatifu zinazohusu Sabato. Lakini Sabato yenyewe ilikuwa na ni kwa faida ya kila mtu.

Tafiti sasa zinaonyesha kuwa kipindi cha kupumzika kila wiki husaidia mwili wako na akili kubaki imara, makini zaidi, na wenye nguvu zaidi.¹ Miili yetu inaendeshwa kwa kalenda ya siku saba,² na ikiwa tunavuka mipaka, miili yetu inakosa pumziko hilo na kuteseka, hata kama hatuhisi athari yoyote mwanzoni.

Lakini kuna zaidi.

Mungu alitupa Sabato kama ishara ya kazi yake ya kutuumba na kutuokoa—jambo linalopewa msisitizo katika amri ya nne (Kutoka 20:8-11; Kumbukumbu la Torati 5:15). Ezekieli 20:12 inatuonyesha pia kwamba inaashiria jinsi alivyo tutenga kama watu wake.

Kutunza Sabato, basi, ni tendo la kujitoa kwa Mungu katika ibada, kumbukumbu ya yale aliyoyafanya na anayotufanyia. Ni njia maalum ya kuungana naye bila kuvurugwa na shughuli za kila siku.

Biblia inabainisha siku hii kama “siku ya saba” (Mwanzo 2:2), ambayo wengi leo wanaamini kuwa ni Jumamosi. Lakini tunajuaje kwa uhakika?

Tunajuaje siku ipi ni Sabato?

Sabato ya Biblia hufanyika Jumamosi, siku ya saba na ya mwisho ya juma. Wengi wanadhani ni vigumu kujua hili kwa uhakika, lakini unaweza kushangazwa! Tunapata ushahidi kuwa Sabato ni Jumamosi kutoka kwa maelezo ya Biblia, tamaduni za Kiyahudi, na kalenda.

Hebu tuangalie kila kipande cha ushahidi.

1. Biblia na mfano wa Yesu

Photo by T Steele on Unsplash

Maandiko yanatupa mifano mingi kutuambia siku ipi ya juma ni Sabato, kuanzia na Uumbaji, ambapo Mungu alitenga siku ya saba na kuitakasa.

Baadaye, Mungu alipoongoza Waisraeli kutoka utumwani Misri, Aliwapa Amri Kumi, ambapo amri ya nne—inayojulikana pia kama amri ya Sabato—iliwakumbusha yale Aliyosema wakati wa Uumbaji. Aliwaagiza jinsi ya kuitenga Sabato kama siku takatifu:

“Siku sita fanya kazi, utende mambo yako yote, lakini siku ya saba ni Sabato ya BWANA, Mungu wako,….” (Kutoka 20:9-10, NKJV).

Hapa Mungu anathibitisha mahali pa Sabato—Siku ya Bwana—kwenye kalenda ya kila wiki: siku ya saba.

Na Mungu alipotoa manna, chakula maalum kama mkate, kwa watu wa Israeli kila asubuhi, walikumbushwa tena kuhusu Sabato ya siku ya saba. Kwa nini? Manna ingeanguka kila siku ya wiki hadi siku ya sita (Kutoka 16:22). Siku ya sita, kiasi maradufu kingeanguka, kuwaruhusu kukusanya vya kutosha kwa ajili ya Sabato ili waweze kupumzika badala ya kufanya kazi ya kukusanya chakula (aya ya 23).

Kwa namna hii, sifa maalum za siku ya saba ya wiki ziliingizwa katika utamaduni wa Waisraeli.

Sasa, unaweza kuwaza, Waisraeli hawakuendelea kuwa waaminifu kwa Mungu. Walimwacha mara nyingi na kuelekea ibada ya uwongo.

Vipi ikiwa walisahau wa siku ya Sabato ilikuwa ni siku gani?

Ili kujibu swali hilo, hebu twende mbele hadi Agano Jipya na Palestina ya karne ya kwanza. Wakati huu, Yesu Kristo alikuwa duniani. Yeye pia alishika Sabato. Hapa kuna mfano mmoja:

“Akaenda Nazareti, hapo alipolelewa; na siku ya sabato akaingia katika sinagogi kama ilivyokuwa desturi yake, akasimama ili asome” (Luka 4:16, NKJV).

Yesu alikuwa na kawaida ya kutunza Sabato, kama vile Mungu alivyokuwa ameamuru maelfu ya miaka iliyopita.

Zaidi ya hayo, Yesu, kama Mwana wa Adamu, alijitangaza mwenyewe kuwa “Bwana wa Sabato.” Hakuwa na hofu ya kuvunja tamaduni za wanadamu na kurejesha mafundisho ya kweli ya Mungu. Katika Mathayo, alikabiliana na Mafarisayo ambao walikuwa wameunda vizuizi vingi sana kuhusu Sabato hivyo ikawa mzigo badala ya siku ya kupumzika na kujiburudisha kwa wote (Mathayo 12:1-8).

Kama angeona wanamwabudu siku isiyo sahihi – sema, siku ya tano au sita badala yake – angewaambia.

Lakini hakufanya hivyo.

Baadaye, Alitukuza Sabato hata baada ya kifo chake. Baada ya kusulubiwa, Alizikwa katika kaburi siku tunayoitambua kama Ijumaa Kuu. Baadhi ya wanawake walitaka kumtayarisha kwa maziko lakini kwa sababu ilikuwa karibu jua linazama siku ya Ijumaa—mwanzo wa Sabato—walisubiri. Luka 23:56 inasema,

“Wakarudi, wakafanya tayari manukato na marhamu. Na siku ya sabato walistarehe kama ilivyoamriwa” (NKJV).

Jumapili asubuhi, Yesu alifufuka kutoka kwa wafu. Hivyo siku iliyokuwa kati ya Ijumaa Kuu na Jumapili, waliposherehekea mapumziko ya Sabato, ndiyo tunayoitambua kama Jumamosi leo.

Kisha, tuchunguze mila na desturi za Kiyahudi na jinsi zinavyotusaidia kuamua siku ambayo Sabato inaangukia.

2. Desturi ya Kiyahudi

Photo by cottonbro studio

Desturi ya Kiyahudi inaweka thamani kubwa sana kwa Sabato au shabbat, kama Wayahudi wanavyoiita—hata hivyo hawangeweza kupoteza ufahamu wa siku hiyo kwa muda wa karne.

Kwa Wayahudi, mwanzo na mwisho wa Sabato, jua linapochwa Ijumaa na linapochwa Jumamosi, ni nyakati za ibada za kumtukuza Mungu. Sabato pia ni siku ambayo Wayahudi hukusanyika katika sinagogi kwa ibada.³

Kwa kweli, Sabato ni sehemu muhimu sana ya dini na mtindo wa maisha ya Kiyahudi kiasi kwamba mara nyingi hurejelea msemo wa mwanachuo wa Kiebrania Ahad Ha’am: “Zaidi ya Waisraeli kushika Shabbat, Shabbat imewashikilia Waisraeli.”⁴ Wanasisitiza hili kuelezea baraka zinazotokana na kuithamini siku hii.

Kwa kutunza Sabato kwa uaminifu na kuhifadhi kumbukumbu kwa uangalifu, ni jambo lisilowezekana kabisa kwamba wangeweza kuchanganya siku ambayo inaangukia.

Hata hivyo, huenda ukajiuliza kuhusu kalenda. Kalenda tofauti zimekuja na kwenda kwa muda wa milenia—je, tunajuaje kwamba kalenda haikubadilishwa?

3. Kalenda

Kwa karne nyingi, tamaduni tofauti zimekuwa zikishikilia kalenda mbalimbali kufuatilia tarehe na wakati. Leo, tunafuata kalenda ya Kirumi. Lakini je, siku ya saba kwenye kalenda hii ilikuwa sawa na siku ya saba kwenye kalenda ya Kiyahudi?

Ili kujibu swali hili, tunahitaji kuelewa utaratibu wa kalenda ya Kirumi.

Kabla ya wakati wa Yesu, wengi walitumia kalenda ya jua ya siku saba iliyopokelewa kutoka kwenye tamaduni za Kigiriki na Babeli, lakini wengine walitumia kalenda zenye wiki fupi na nyingine ndefu.⁵ Kalenda ya Kirumi haikuwa thabiti.

Karibu wakati Yesu alipokuwa duniani, Warumi walianza kutumia wiki ya siku saba, wakiingiza majina ya sayari kuashiria siku (kwa mfano, siku ya Saturni ikawa Jumamosi, na siku ya Mwezi ikawa Jumatatu). Kalenda hii ilijulikana kama kalenda ya Julius.

Wakati Constantine alipohalalisha Ukristo mnamo MK 313, aliunganisha kalenda ya Kiyahudi na kalenda ya Kirumi ili kufanya wiki iwe na siku saba rasmi kwa ufalme wake wote. Pia aliamuru Jumapili iwe siku ya kwanza ya wiki, kurudisha kile ambacho kalenda ya Kiyahudi tayari ilifuata.⁶

Hata hivyo, ilipofika miaka ya 1500, kalenda hii ilikuwa imepungua kwa takriban siku 10. Kosa dogo katika urefu wa mwaka lilisababisha kosa la jumla.

Hapa ndipo mabadiliko ya kalenda ya Gregori—kalenda yetu ya kisasa—yaliingia. Iliyotolewa mnamo 1582, iliruka siku kumi, ikipita moja kwa moja kutoka Oktoba 4 hadi Oktoba 15.⁷

Je, siku za wiki zilichanganyikana?

Hapana, kuruka siku kumi hakukuwa na athari yoyote kwenye mfululizo wa siku za wiki. Oktoba 4, 1582, ilikuwa Alhamisi. Siku inayofuata, Oktoba 15, ilikuwa Ijumaa.

Siku ya wiki haikubadilika—tu tarehe. Siku ya saba ilibaki kuwa siku ya saba, isipokuwa ilikuwa ni tarehe 16 badala ya 6.

Hivi ndivyo alivyosema Dk. W. W. Campbell, Mkurugenzi wa Observatory ya Lick huko California:

“Wiki ya siku saba imekuwa ikitumiwa tangu siku za agano la Musa, na hatuna sababu ya kudhani kuwa kuna kutofautiana kwa wiki na siku zake tangu wakati huo hadi leo.”⁸

Kalenda na njia za kuandaa tarehe zinaweza kubadilika, lakini siku zenyewe hazijabadilika. Siku ya saba leo bado ni ile ile ya saba kutoka miaka 3,000 iliyopita.

Jina katika lugha nyingine kwa siku ya saba ya wiki – Sabato au Jumamosi – linaonyesha hili. Angalia neno Jumamosi katika lugha zifuatazo:

• Kitaliano: Sabato
• Kireno: Sábado
• Kipolishi: Sobota
• Kihispania: Sábado
• Kiindonesia: Sabtu
• Kisundani: Saptu
• Kikorsika: Sabatu

Zote zina sikika kama “Sabbath,” zikirejelea kwa dhati siku maalum na mahali pake kwenye kalenda.

Je, Sabato ilibadilishwa kuwa Jumapili?

Photo by Kyrie kim on Unsplash

Sabato, kama siku ya ibada na mapumziko, ni nadra sana kuadhimishwa na Wakritos leo kuliko ibada ya Jumapili. Lakini mabadiliko haya hayakufanywa na Yesu, kanisa la awali, wala mtu mwingine yeyote katika nyakati za Biblia. Biblia haionyeshi haja yoyote ya mabadiliko haya, pia. Wanadamu walibadilisha siku baadaye bila maelekezo kutoka kwa Mungu.

Kama tulivyoona awali, Yesu aliatunza Sabato siku ile ile kama Wayahudi wengine. Alipokufa, wanawake waliotaka kumpaka marhamu bado walishika Sabato pia:

“Na wale wanawake waliokuja naye toka Galilaya walifuata, wakaliona kaburi, na jinsi mwili wake ulivyowekwa. Wakarudi, wakafanya tayari manukato na marhamu. Na siku ya Sabato walistarehe kama ilivyoamriwa” (Luka 23:55-56, NKJV).

Kama Yesu angewataka waabudu siku nyingine, angewaambia kabla ya kufa. Kisha wangeweza kumtia marhamu badala ya kusubiri hadi Jumapili.

Mitume hawakubadilisha siku ya ibada baada ya Yesu kupaa mbinguni. Kitabu cha Matendo kina mifano mingi ya mtume Paulo akiingia katika sinagogi siku ya Sabato (Matendo 13:14; 18:4).

Hata inatuambia kwamba siku ya Sabato, “Na Paulo, kama ilivyokuwa desturi yake, aliingia [kwa sinagogi]” (Matendo 17:1-2, NKJV, msisitizo umeongezwa).

Paulo, ambaye alikuwa Farisayo, hadi wakati huo alikuwa ameishi maisha yake yote akienda kwenye sinagogi siku ya Sabato. Kama siku ya Sabato ingebadilishwa, isingekuwa desturi yake; ingekuwa mazoea mapya.

Hata katika Wakolosai 2, Paulo alipoandika kwamba waamini wasihukumiane kuhusu sabato, hakuwa akizungumzia Sabato ya kila juma; alikuwa akizungumzia mwezi mpya, sabato za sikukuu, sabato za ibada, na vipindi vya mapumziko ya kilimo ambavyo Waebrania wa kale walisherehekea (Kutoka 23:10-11; Walawi 23:24, 37-39; 25:8).

Ni kweli kwamba Yohana, mmoja wa waandishi wa mwisho wa Agano Jipya, anataja “siku ya Bwana” katika Ufunuo 1:10, lakini kutokana na muktadha wa Agano Jipya zima, hatuna ushahidi kwamba hii ilikuwa siku nyingine isipokuwa Sabato ya siku ya saba (Isaya 58:13, Marko 2:28).

Maandiko yanasisitiza mara kwa mara kwamba Sabato ni siku ya saba ya juma, ambayo leo ni Jumamosi. Lakini je, ni muhimu kweli tuitunze siku hii au nyingine?

Je! Ina maana yoyote kwetu sisi kutunza Sabato?

Photo by Joel Rohland on Unsplash

Kama tunavyoweza kuona kutoka katika maelezo hapo juu, Mungu anajali siku tunayoshika kama Sabato. Aliiumba kwa faida yetu—kwa ajili ya pumziko letu, kutafakari, na kumsherehekea Mungu wetu na kile alichotufanyia. Kwa hivyo ina maana kubwa kwamba namna tunavyoitunza Inamhusu.

Fikiria hivi:

Tuseme mtu fulani alikununulia simu mpya kama zawadi. Ukiitumia, unaamua unataka kubadilisha jinsi inavyoonyesha kitu fulani au jinsi inavyofanya kazi. Huelewi jinsi vifaa ndani ya simu hiyo vinavyofanya kazi, lakini unaifungua na kuanza kuchezea nyaya na vipande vya kompyuta ili kujaribu kupata inachotaka.

Matokeo pekee ni simu iliyoharibika ambayo haifanyi kazi kama ilivyokusudiwa – na labda haifanyi kazi kabisa.

Iko hivyo pia kuhusu Sabato. Mungu aliiumba iwe siku ya saba, siku ya mwisho ya wiki, kama hekalu la wakati ambapo tunaweza kuunganika kweli kweli na Muumba wetu na kupumzika kwa ajili ya wiki inayokuja. Ikiwa tunachagua siku nyingine za wiki, tunajaribu kuharibu muundo wa Sabato bila kuzingatia jinsi ilivyokusudiwa kufanya kazi.

Sabato haitatuletea faida kwa njia bora ikiwa hatuifurahii kama Mungu alivyokusudia.

Basi, hebu tuangalie njia kadhaa tunazoweza kushiriki katika Sabato kila wiki!

Jinsi Wakristo wanavyoweza kusherehekea siku ya Sabato

Kama tulivyosoma mapema, Mungu aliumba Sabato kama siku ya kupumzika kutoka katika maisha yenye shughuli nyingi tunayoishi katika siku nyingine za wiki. Miili yetu inapata muda muhimu wa kupumzika ili kurekebisha na kujiandaa kwa wiki nyingine.

Basi siku hii ya pumziko inaonekanaje?

Moja ya njia ambayo kwayo Waadventista wa Sabato wanasherehekea Sabato ni kwa kuhudhuria kanisani na kushiriki ibada. Tunajifunza Biblia, kuimba, kusikiliza mahubiri, na kushirikiana na watu wengine. Tunaweza kubaki kwa ajili ya chakula baada ya ibada, ambapo tunaweza kutumia muda zaidi na wengine.

Mchana, tunafanya mambo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na:

• Kusoma Neno la Mungu pamoja na wengine
• Kutembelea wagonjwa au wazee wa kanisa au wa familia
• Kutembea katika bustani
• Kutazama filamu yenye mada ya Biblia
• Kusoma mada za kidini

(Tazama orodha kubwa ya mawazo ya shughuli za Sabato.)

Photo by Jason Briscoe on Unsplash

Waadventista pia wanajaribu kupunguza idadi ya shughuli za kila siku tunazofanya siku ya Sabato. Kawaida huwa tunaiacha kazi kama kusafisha nyumba na kuosha magari kwa siku nyingine kwa sababu ni kazi ambayo haihitaji kufanywa siku ya Sabato.

Tunaweza kupika chakula kizito siku ya Ijumaa ili tuweze kuwa na wasiwasi kidogo siku ya Sabato tunapovipasha moto. Au tunaweza kupiga pasi nguo kwa ajili ya kanisani Ijumaa mchana ili kuepuka msongamano wa dakika za mwisho kabla ya ibada ya Sabato asubuhi.

Hii inaweza kuonekana kuwa jambo kubwa sana kufikiria, lakini kwa kweli, inahusiana na kanuni hii: pumzika kutoka kwenye shughuli zisizo za lazima, za kawaida na tumia muda huo kumwabudu Mungu, kutumikia wengine, na kutumia muda na familia na marafiki.

Kama vile Yesu alivyosema,

“Sabato ilifanyika kwa ajili ya mwanadamu, si mwanadamu kwa ajili ya Sabato” (Marko 2:27, NKJV).

Mungu alikusudia Sabato iwe siku ya furaha (Isaya 58:13), ishara ya kupumzika kutazamia kila siku ya saba ya juma.

Aliiweka siku ya saba kwetu tuimalize wiki yetu kwa kupumzika, sio kufanya kazi. Mifano mingi katika Biblia na historia inaonyesha kwamba daima alikusudia iwe hivyo, kamwe sio siku nyingine yoyote.

Na ingawa hatuelewi kabisa, tunaweza kuamini kwamba ni kwa faida yetu.

Ikiwa ungependa kujifunza zaidi kuhusu njia za kivitendo za kufanya Sabato iwe tukio la pekee la kila wiki,

1. Superville et al., “Sabbath Keeping and Its Relationships to Health and Well-Being,” The International Journal for the Psychology of Religion. [↵]
2. Greenaway, Kenneth, “Does the Universal Seven-Day Rhythm in the Function of the Pineal Gland, Have a Biblical Origin? A Review and a Hypothesis,” Scientific Journal of Biology, vol. 5, no. 1, August 13, 2022, pp. 27-32. [↵]
3. Roos, Dave, “Why Is Shabbat So Central To Jewish Tradition?” How Stuff Works. [↵]
4. Senor, Dan, and Singer, Saul, “How Shabbat Bring Israel Together,” TIME, Dec. 2, 2023. [↵]
5. “The Seven-Day Week in the Roman Empire and the Near East,” University College London. [↵]
6. “Week,” Britannica. [↵]
7. “Ten Days That Vanished: The Switch To The Gregorian Calendar,” Britannica. [↵]
8. Quoted in “Was Sabbath Lost Because of a Calendar Change?” BibleInfo. [↵]

Majibu Zaidi