Agano Jipya ni Nini? [Kuhusu Kila Kitabu na Mafunzo Muhimu]

Agano Jipya huenda likawa mkusanyiko wa maandishi unaoweza kubadilisha maisha yako kuliko yote utakayowahi kusoma.

Ni sehemu ya pili ya Biblia, yenye vitabu 27 vilivyo andikwa na wanaume 7, inayoelezea kuhusu Yesu na jinsi Alivyokuja duniani kufunua upendo wa Mungu. Inaeleza kuhusu huduma Yake, kifo na ufufuo Wake, na kanisa lililotokana na hayo.

Lakini ni nini kinacholifanya liwe la kubadilisha maisha?

Ni kweli zilizomo ndani yake.

Kweli hizo, ambazo Yesu aliziishi, zinavuka tamaduni, nyakati, na mataifa. Zimebadilisha maisha ya watu kwa zaidi ya miaka elfu mbili iliyopita, zikiwapa mamilioni ya watu uhuru, tumaini, na kusudi.

Kwa hiyo usikose! Ikiwa umewahi kutamani kujua zaidi kuhusu Agano Jipya, hii ndiyo nafasi yako.

Muhtasari huu utachunguza mambo yafuatayo:

• Kwa nini Biblia ina maagano mawili
• Vitabu vya Agano Jipya
• Waandishi wa Agano Jipya
• Injili ni nini
• Mada kuu na matukio katika Agano Jipya
• Masomo muhimu kutoka Agano Jipya
• Ahadi za Mungu katika Agano Jipya

Hebu tuanze.

Kwa nini kuna “Agano Jipya,” na lina tofauti gani na Agano la Kale?

Biblia imegawanywa katika sehemu kuu mbili zinazojulikana kama Agano la Kale na Agano Jipya. Sehemu hizi mbili zinafanya kazi kama vitabu katika mfululizo. Agano la Kale linatoa msingi wa Agano Jipya, ambalo ni kama mwendelezo wake.

Uzi wa dhahabu unaopita katikati?

Yesu Kristo, Mwana wa Mungu na Mwokozi wa wanadamu. Yeye ndiye mada kuu ya Biblia (Yohana 5:39).

Lakini kwa nini moja ni “la kale” na lingine “jipya”?

Hapa kuna sababu kuu tatu:

• Agano Jipya linatimiza ahadi za Agano la Kale.
• Ndani yake, Yesu anathibitisha agano la neema.
• Agano Jipya linasaidia kugawanya historia ya kibiblia na kutuonyesha watu wa Mungu baada ya kuzaliwa kwa Kristo.

Hebu tuchunguze kila moja.

Utimilifu wa ahadi za Agano la Kale

Photo by Georgia de Lotz on Unsplash

Agano Jipya linahusu kutimizwa kwa ahadi ambazo Mungu aliwapa watu Wake katika Agano la Kale. Hizi ni ahadi kuhusu Masihi, jinsi atakavyotuokoa kutoka katika dunia hii mbaya, na dunia isiyo na dhambi ambayo siku moja tutaishi ndani yake.

Lakini hebu tupate historia fupi kuhusu ahadi hizi.

Agano la Kale linaanza na dunia kamilifu na watu wakamilifu (Mwanzo 1–3).

Lakini yote hayo yalibadilika.

Adamu na Hawa, walipopewa nafasi ya kutumia uhuru wao wa kuchagua, walimtia Mungu mashaka. Walikubali kushawishiwa na uwezekano wa kupata mamlaka na maarifa.

Kwa bahati mbaya “maarifa” haya yalikuwa ni ya uovu (Mwanzo 3:5, 22). Hadi wakati huo, walikuwa wanajua wema tu.

Kwa namna fulani, hili lilileta uovu duniani. Mara moja ukaanza kuathiri kila kitu kuhusu wao na mazingira yao. Kifo kilikuwa ndiyo njia pekee ya kulipia dhambi yao.

Kwa neema, Mungu alikuwa na mpango.

Aliahidi kumtuma Mkombozi (Masihi) ili kuwaokoa watu Wake kutoka katika matokeo ya dhambi na uovu. Hawakulazimika kufa milele. Angechukua matokeo ya mwisho juu Yake Mwenyewe, akionyesha upendo mkamilifu katika mchakato huo.

Agano la Kale linahusu utengenezaji wa ahadi hii. Linafuatilia kupotea kwa ukamilifu na shauku ya watu wa Mungu ya ukombozi, na ya Masihi.

Liliahidi kwamba Masihi angebeba dhambi za watu na kuteseka ili waweze kuwekwa huru (Isaya 53).

Basi, Agano Jipya linahusu utimizaji wa ahadi hii.

Linaonyesha jinsi Mungu alivyomtuma huyo Masihi—Yesu Kristo. Alikuja na kutimiza unabii na alama za Agano la Kale, akafa kifo tulichostahili. Na kwa sababu ya hili, wale wanaokubali kifo Chake wanaweza kuishi milele! Mungu atairejesha dunia katika ukamilifu tena (Ufunuo 21–22.)

Agano la Neema limethibitishwa

Kwa kuelezea maisha na kifo cha Yesu, Agano Jipya linaonyesha jinsi Mungu alivyothibitisha agano Lake la neema.

Agano hili la neema ni nini?

Kwa kifupi, ilikuwa ni agano la Mungu la kuwaokoa watu Wake kwa imani na neema pekee. Kwa sababu watu hawakuweza kutii sheria ya Mungu na kumtii kwa uwezo wao wenyewe, Mungu alimtuma Yesu kuonyesha utiifu kamilifu wa sheria.

Kwa kufa msalabani, alichukua adhabu yetu kwa ajili ya dhambi. Na maisha Yake kamilifu yanamfanya Mungu aweze kuiweka sheria Yake mioyoni mwetu na akilini mwetu! Kwa njia hii, kumtii Mungu kunakuwa sehemu ya asili yetu!

Agano hili la neema lilianza tangu mwanzo kabisa.

Adamu na Hawa walipomtilia Mungu mashaka na kutenda dhambi, Mungu alikuwa na mpango wa kushughulikia dhambi yao. Aliwaonyesha mfano wa hili kwa kumchinja mwana-kondoo ili kuwapa mavazi ya kuvaa (Mwanzo 3:21).

Lakini yule mwana-kondoo alimaanisha zaidi ya mavazi.

Alimwakilisha Yesu na kifo Chake, ambacho kingethibitisha agano la neema.

Katika Mwanzo 12, Mungu alifanya agano na Ibrahimu, akiahidi kwamba

• Taifa litakalotoka kwa Ibrahimu lingekuwa watu waliochaguliwa na Mungu.
• Masihi angekuja kupitia taifa hili.

Kifo cha Yesu kilithibitisha agano hili pia.

Waisraeli walipotoka Misri, Mungu alifanya agano nao alipowapa mfumo wa patakatifu. Hili likajulikana kama agano la kale.

Hata hivyo, agano la neema linajulikana kama agano jipya kwa sababu halikuthibitishwa hadi kifo cha Yesu. Hata hivyo, lilikuwepo tangu wakati wa Adamu na Hawa, hivyo kwa kweli lilikuwa “la zamani” kuliko agano la kale.

Watu wa Mungu baada ya kuzaliwa kwa Kristo

Photo by Greyson Joralemon on Unsplash

Agano la Kale na Agano Jipya vinagawanya hadithi ya watu wa Mungu katika sehemu kuu mbili: wakati kabla ya kuzaliwa kwa Kristo na wakati baada yake. Agano Jipya ni hadithi ya kanisa kuanzia kuzaliwa kwa Kristo na kuendelea.

Inashangaza kwamba hata historia inagawanyika katika hatua hii.

Ndiyo maana mara nyingi tunatumia maneno K.K. na M.K. K.K. inasimama kwa “Kabla ya Kristo” na inahesabu nyuma kutoka wakati Kristo alipozaliwa. M.K. ni anno domini kwa Kilatini, ikimaanisha “mwaka wa Bwana wetu.” Inahesabu mbele kuanzia kuzaliwa kwa Kristo.

Kwa njia hii, basi, Agano la Kale ni kabla ya Masihi.

Inaonyesha mwanzo na maendeleo ya watu wa Mungu—taifa la Israeli. Mungu aliwachagua wawe baraka kwa ulimwengu na kuandaa njia kwa ajili ya Masihi—Yesu.

Kwa upande mwingine, Agano Jipya linahusu watu wa Mungu baada ya kuzaliwa kwa Yesu.

Sasa, badala ya Mungu kuwa na taifa moja maalum kama watu Wake teule wa kueneza ujumbe Wake duniani kote, Ameweka wazi fursa kwa kila mtu kushiriki jukumu la kushiriki habari njema za Yesu.

1 Petro 2:9 inazungumzia kanisa hivi:

“Bali ninyi ni mzao mteule, ukuhani wa kifalme, taifa takatifu, watu wa milki ya Mungu, mpate kuzitangaza fadhili zake yeye aliyewaita mtoke gizani mkaingie katika nuru yake ya ajabu” (SUV).

Na sio kwa watu wachache tu.

Yeyote anayemwamini Yesu anaweza kuwa sehemu ya kundi hili la watu (Wagalatia 3:28).

Kitabu cha Matendo ya Mitume kinaelezea jinsi kanisa lilivyotimiza agizo lake baada ya Yesu kupaa mbinguni. Barua ndogo ndogo, zinazoitwa waraka, zilisambaza mafundisho ya Kristo na kuliongoza kanisa hili linalokua.

Huenda unajiuliza kama maagizo haya bado yanatuhusu leo.

Jibu ni ndiyo! Yanazungumzia mambo ambayo yanakaribia kutokea. Baadhi ya barua hizi, pamoja na kitabu cha Ufunuo, zinatabiri Ujio wa Pili wa Kristo na kusaidia kanisa kujiandaa kwa siku za mwisho za historia ya dunia.

Vitabu vya Agano Jipya ni vipi?

Agano Jipya lina vitabu 27 ambavyo awali viliandikwa kwa Kiyunani.

Viko katika mpangilio wa kikanoni, ikimaanisha kwamba vimepangwa kulingana na mapokeo ya Kikristo ili kuonyesha ujumbe wake wa mwisho kwa njia ya mada.

Mpangilio wake unafanana na ule wa Agano la Kale, ukianza na hadithi kuu katika vitabu vya mwanzo, ikifuatiwa na simulizi la kihistoria na maandishi mengine.¹

Vitabu vya Agano Jipya vinajumuisha²

• Injili 4
• Matendo ya Mitume
• Barua 21 zilizoandikwa kwa makanisa, viongozi wa kanisa, na makundi makubwa ya Wakristo
• Ufunuo, kitabu cha unabii

Kwa orodha ya vitabu kulingana na mpangilio wa wakati vilipoandikwa, angalia jedwali hapa chini.

Vitabu hivi vilikusanywa hatua kwa hatua.

Mwanzoni, Wakristo walipitisha simulizi za Yesu na mafundisho ya viongozi wao kupitia masimulizi.

Masimulizi—kupitia kusimulia hadithi, kuimba, na kuikariri mashairi—ilikuwa njia ya kawaida ya kushirikisha historia wakati huo. Kwa njia hii, mashahidi wa Yesu waliendeleza uzoefu wao hai.³

Lakini kadiri muda ulivyopita, walitambua umuhimu wa kuyaandika.

Hata hivyo, mashahidi wa macho wa Yesu hawangeweza kuwa kila mahali kwa wakati mmoja! Mateso yalikuwa yanaongezeka na mitume wengi walikuwa wanakufa. Mafundisho yao yalihitaji kuhifadhiwa ili waumini wayapate kwa miaka ijayo.

Wataalamu wa Biblia kwa ujumla wanakubaliana kwamba vitabu vya Agano Jipya viliandikwa kati ya mwaka 50 na 100 MK. Paulo huenda aliandika barua zake kwanza, zikifuatiwa na kitabu cha Matendo ya Mitume.⁴ Mathayo, Marko, na Luka wanaweza kuwa waliandika Injili zao karibu na wakati huo huo, ingawa wataalamu hawakubaliani kuhusu tarehe. Yohana aliandika Injili yake, barua zake, na kitabu cha Ufunuo mwisho.

Kwa sababu maandiko hayo yalitoka kwa viongozi waliokuwa wanaheshimiwa na mashahidi wa macho wa maisha ya Yesu (2 Petro 1:16), waumini walithamini sana maandiko hayo. Waliyasoma katika ibada na kuyakariri, jambo lililofanya iwe vigumu kwa mtu yeyote kuyabadili.⁵

Karibu karne ya tatu, kanoni nzima ya Biblia ilianza kuchukua sura. Mabaraza ya kanisa yalikutana ili kuamua nini kiingizwe na nini kisiingizwe.

Lakini Mungu alikuwa anaongoza mchakato mzima. Mabaraza yalikuwa yanatambua tu uvuvio na mamlaka ya vitabu hivyo.

Walitambuaje uvuvio huu?

Kila kitabu kilikuwa na ulinganifu na vitabu vingine katika rekodi zake za maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu. Vitabu vya Agano Jipya pia vilikuwa na ulinganifu na Agano la Kale ambalo tayari lilikuwa limekubalika.

Mpaka karne ya nne, Agano Jipya lilikuwa linachukuliwa kama Maandiko Matakatifu na sehemu ya kanuni ya Biblia.⁶

Ni akina nani waandishi wa Agano Jipya?

Wanaume saba waliandika Agano Jipya: Mathayo, Marko, Luka, Yohana, Paulo, Petro, Yakobo, na Yuda.

Wanaume hawa walitoka katika asili na taaluma mbalimbali. Baadhi walikuwa wavuvi, mmoja alikuwa daktari, na mwingine alikuwa mtoza ushuru. Mmoja hata aliwatesa Wakristo kabla ya kukutana na Yesu.

Hebu tuwaangalie kila mmoja wao.

Mathayo (pia anajulikana kama Lawi Mathayo)

Mathayo alikuwa mtoza ushuru kabla ya Yesu kumwita awe mmoja wa wanafunzi Wake kumi na wawili (Mathayo 9:9). Baadaye, alihudumu kama mtume katika kanisa la kwanza la Kikristo.

Aliandika kitabu cha Mathayo.

Marko (pia anajulikana kama Yohana Marko au Markus)⁷

Biblia haionyeshi ushahidi wowote kwamba Marko alikaa na Yesu ana kwa ana. Lakini alifanya kazi kwa karibu na mitume wa kanisa la kwanza la Kikristo na alijiunga na Paulo na Barnaba katika safari yao ya kwanza ya kimishonari (Matendo 12:25; 13:5).

Aliandika kitabu cha Marko.

Luka

Luka alikuwa tabibu ambaye alifanya kazi na kusafiri na Paulo (2 Timotheo 4:11). Paulo anamwita “tabibu mpendwa” (Wakolosai 4:14).

Luka alikuwa na jicho la kuona mambo kwa undani, kama inavyoonekana katika utangulizi wa Injili yake:

“nimeona vema mimi nami, kwa kuwa nimejitafutia usahihi wa mambo hayo yote tangu mwanzo, kukuandikia kwa taratibu….” (Luka 1:3, SUV).

Luka pia aliandika kitabu cha Matendo, au Matendo ya Mitume.

Yohana

Yohana alikuwa mvuvi na ndugu yake Yakobo.

Wote wawili walikuwa wanafunzi, lakini Yohana alikuwa na uhusiano wa karibu sana na Yesu—hadi akajielezea kama “yule ambaye Yesu alimpenda” (Yohana 20:2, SUV).

Aliandika vitabu vitano kwa jumla—Injili ya Yohana, barua tatu za Yohana, na kitabu cha Ufunuo.

Paulo (awali Sauli)

Paulo hakuwa miongoni mwa wanafunzi kumi na wawili wa kwanza.

Akiwa Myahudi mwenye bidii, badala yake aliwatesa Wakristo hadi alipogeuka kabisa (Matendo 9:1–19). Kupitia maono, Yesu alimteua Paulo kuwa mtume. Akawa mmoja wa wafuasi wa Yesu wenye bidii sana na alisaidia kueneza injili katika eneo lote la Mediterania.

Yeye ndiye mwandishi wa Warumi, 1 na 2 Wakorintho, Wagalatia, Waefeso, Wafilipi, Wakolosai, 1 na 2 Wathesalonike, 1 na 2 Timotheo, Tito, Filemoni, na huenda pia Waebrania.

Petro (pia anajulikana kama Simoni Petro)

Petro alikuwa mvuvi, mmoja wa wanafunzi wa Yesu (1 Petro 1:16), na ndugu yake mwanafunzi Andrea.

Baada ya kupaa kwa Yesu, Petro alichukua nafasi ya uongozi katika kanisa la kwanza la Kikristo (Matendo 15:6–7). Aliandika nyaraka mbili zenye jina lake.

Yakobo (Yakobo mwenye haki)

Yakobo alikuwa ndugu yake Yesu (Wagalatia 1:19). Ingawa hakuwa mmoja wa wanafunzi kumi na wawili, alimwona Yesu baada ya kufufuka Kwake (1 Wakorintho 15:7).⁸

Baadaye, akawa kiongozi wa kanisa la Yerusalemu (Matendo 15:2, 6, 13).

Si ajabu kwamba aliandika kitabu cha Yakobo.

Yuda (anajulikana pia kama Yuda)

Yuda alikuwa ndugu yake Yakobo Mwenye Haki (Yuda 1) na alikuwa ndugu wa kambo wa Yesu. Ingawa wakati mwingine anaitwa Yuda, usimchanganye na Yuda Iskariote, aliyemsaliti Yesu.

Sasa kwa kuwa tumewafahamu waandishi wa Agano Jipya, hebu tujifunze zaidi kuhusu maandishi yao. Tutaanzia na Injili.

Injili ni nini?

Ujumbe mkuu wa Injili, kwamba Yesu anaokoa, umeelezwa na watu wanne tofauti katika vitabu vinne tofauti. Ingawa kila mmoja wao anawasilisha hadithi ya Injili, wakati mwingine wanatajwa pamoja kama “Injili.” Hivi ndivyo vitabu vinne vya kwanza vya Agano Jipya (Mathayo, Marko, Luka, na Yohana), na ni masimulizi ya kihistoria ya maisha na huduma ya Yesu.

Neno injili linatokana na neno la Kigiriki euaggelion, ambalo linamaanisha “habari njema.” Isaya 52:7 inatumia neno la Kiebrania linalolingana:

“Jinsi ilivyo mizuri juu ya milima Miguu yake aletaye habari njema” (SUV).

Yesu pia alitaja injili, mara nyingi katika muktadha wa ufalme wa Mungu. Aliwaagiza wanafunzi Wake kushiriki ujumbe huu na ulimwengu (Mathayo 24:14; 28:18–20).⁹

Hakika, waandishi wa Injili waliamini kwamba maandishi yao yalishiriki habari hii njema.

Wataalamu wanaziita Injili za Mathayo, Marko, na Luka kuwa ni Injili za Sinoptiki kwa sababu zinafuata mtindo unaofanana katika kusimulia kisa cha Yesu.

Mfumo huo unaonekana hivi:

• Maisha na huduma ya Yesu
• Kifo chake
• Kufufuka kwake
• Kupaa kwake mbinguni
• Agizo la kuhubiri injili na kufanya wanafunzi

Injili zinaonyesha jinsi Yesu alivyotimiza unabii wa Agano la Kale na kuja kama Masihi aliyeahidiwa. Mara nyingi, waandishi wao wanarejelea vifungu hivi.

Mfano mmoja wa kawaida wa hili ni pale wanapothibitisha matendo ya Yesu kwa maneno “ili andiko litimie.”¹⁰ Kisha wanarejelea kifungu katika Agano la Kale kilichotabiri tendo hilo maalum la Masihi.

Kuna njia nyingine ambayo Injili zinaunganisha na Agano la Kale:

Zinaonyesha vipengele vya maisha ya Yesu vinavyofanana na wahusika wa Agano la Kale.

Tazama jinsi Yesu anavyofanana na Musa:

• Musa aliacha nafasi ya kifalme ili kuwakomboa Waisraeli waliokuwa watumwa. Yesu aliacha nafasi ya mamlaka ili kuwakomboa watu waliotawaliwa na dhambi (Yohana 3:16).
• Musa alikaa miaka 40 jangwani akijiandaa kwa huduma yake. Yesu alikaa siku 40 jangwani akifunga na kuomba (Mathayo 4:1–11).
• Musa alipanda Mlima Sinai, akang’aa kwa utukufu wa Mungu (Kutoka 34:29). Yesu alipanda Mlima alipogeuka sura na akang’aa kwa utukufu (Mathayo 17:2).

Kwanini Injili nne?

Photo by Fredrik Öhlander on Unsplash

Agano Jipya lina Injili nne—masimulizi manne tofauti ya kisa kile kile—kwa sababu zinatoa mitazamo minne tofauti kuhusu maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu. Masimulizi haya yanajenga undani na kuaminika kwa matukio hayo.

Fikiria hivi:

Kama wewe na watu wengine watatu mlishuhudia uhalifu, polisi wangependa kuwahoji kila shahidi.

Kwa nini? Je, shahidi mmoja hatoshi?

Wapelelezi wangekuambia hapana. Kila mtu ana mtazamo na mkazo wa kipekee.

Na kuwa na mashahidi wengi wanaoona mambo tofauti husaidia kuthibitisha ushuhuda.

Vivyo hivyo na Biblia, hasa Injili. Waandishi walimtazama Yesu kwa mitazamo yao wenyewe na wakashiriki vipengele tofauti vya tabia Yake.

Hata hivyo, walikuwa wanagusa tu juu juu (Yohana 21:25)!

Lakini uzuri wa Injili ni jinsi zinavyofupisha hadithi muhimu tunayohitaji kujua.

Kila moja ya vitabu hivi inaleta mambo yafuatayo:

• Asili ya uungu ya Yesu¹¹
• Mafundisho na miujiza Yake¹²
• Kusalitiwa Kwake, kesi, na kifo¹³
• Kufufuka Kwake¹⁴
• Anavyotutia moyo leo¹⁵

Pamoja, Injili nne zinatoa historia yenye matabaka mengi maisha ya Yesu.

Mathayo

Mathayo ni kitabu cha kwanza cha Agano Jipya na cha kwanza kati ya Injili nne.

Kwa sababu mwandishi, Mathayo, alikuwa Myahudi, anawalenga wasikilizaji hao. Wayahudi walikuwa wakitamani ufalme wa Mungu, ambao ungekuja kupitia Masihi.

Hapa kuna mifano ya mada hii:

• Ukoo wa kifalme wa Yesu kutoka kwa Mfalme Daudi (Mathayo 1:1–17).
• Mamajusi waliomwabudu Yesu kama “Mfalme wa Wayahudi” (Mathayo 2:2, 11).
• Mfano wa Yesu kuhusu ufalme wa mbinguni (Mathayo 13, 20, 22, 25).

Marko

Hadhira lengwa ya Marko ilikuwa Warumi, ambao walithamini nguvu na ujasiri wa kijeshi. Kwa sababu hii, anamwasilisha Yesu kama mtenda miujiza mwenye nguvu.

Badala ya kutumia sehemu kubwa kwa maneno na mafundisho ya Yesu, Marko anazingatia huduma na miujiza Yake. Anaonyesha jinsi Yesu alivyokuwa na mamlaka ya kufukuza pepo (Marko 1:23–27).

Luka

Baadhi ya wasomi wanaamini kwamba mwandishi wa Luka alikuwa Mgiriki, na hivyo kumfanya kuwa mwandishi pekee asiye Myahudi katika Agano Jipya. Utafiti makini wa Luka na mtazamo wake wa kimfumo ungewapendeza Wagiriki.

Luka anasisitiza utambulisho wa Yesu na ubinadamu na utume Wake wa kuokoa waliopotea (Luka 19:10).¹⁶ Ujumbe wa msingi ni kwamba kila mtu—Wayahudi na wasio Wayahudi—anaweza kupata baraka za Kristo. Hii inatusaidia kuelewa kwa nini anafuata ukoo wa Yesu hadi kwa Adamu, baba wa wanadamu wote (Luka 3:38).

Yohana

Photo by Anthony Garand on Unsplash

Kitabu hiki na cha mwisho kati ya Injili kiliandikwa na Yohana, mwanafunzi wa Yesu.

Shauku yake ilikuwa kila mtu ajue kuhusu wokovu unaopatikana kupitia Yesu, hivyo anaangazia uungu wa Yesu.

Anafanyaje hivi?

Anaanza simulizi lake katika Uumbaji ambapo Yesu alikuwa Mmoja na Mungu ambaye alinena dunia ikaumbwa. Anaonyesha kwamba Yesu alikuwa mwanadamu kamili lakini pia Mungu kamili (Yohana 7:29; 8:58; 10:36).

Na usikose kauli zenye nguvu za “Mimi ndimi” za Yesu:

• “Mimi ndimi mkate wa uzima” (Yohana 6:35).
• “Mimi ndimi nuru ya ulimwengu” (Yohana 8:12).
• “Mimi ndimi mlango wa kondoo” (Yohana 10:7).
• “Mimi ndimi mchungaji mwema” (Yohana 10:11, 14).
• “Mimi ndimi ufufuo na uzima” (Yohana 11:25).
• “Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima” (Yohana 14:6).
• “Mimi ndimi mzabibu wa kweli” (Yohana 15:1).

Katika sehemu hizi chache zilizopita, tumetafakari jinsi Injili nne zinavyoeleza hadithi kuu ya Yesu.

Kifuatacho, Matendo ya Mitume yanaonyesha jinsi hadithi hiyo kuu ilivyoathiri dunia ya karne ya kwanza. Endelea kusoma ili kujifunza zaidi!

Matendo ya Mitume

Matendo ya Mitume (ambayo mara nyingi huitwa Matendo) ni simulizi la kanisa la kwanza la Kikristo baada ya Yesu kurudi mbinguni. Inaunganisha huduma ya Yesu na huduma ya wafuasi Wake.

Inaendelea pale Injili ya Luka ilipoishia—kabla tu ya Yesu kupaa mbinguni.

Katika aya zake za kwanza, Yesu anawaagiza wanafunzi Wake wahubiri injili kwa ulimwengu wote. Anaahidi kuwatumia Roho Mtakatifu ili kuwapa nguvu.

Kisha, kinaandika juhudi za kimishonari zenye nguvu za mitume hawa. Inaonyesha ukuaji na umoja wa kanisa katikati ya mapambano na mateso.

Lakini Luka alikuwa na kusudi lingine.

Alitaka kutoa ushahidi wa ufufuo wa Yesu na nguvu ya injili (Matendo 1:3).

Vitabu vilivyosalia vya Agano Jipya vinaendeleza ushahidi huu, vikiweka wazi jinsi unavyoweza kutumika kwa waumini.

Vitabu vingi ni barua, zilizo wasilishwa kwa makundi matatu ya watu:

1. Makanisa ya mahali
2. Viongozi wa kanisa
3. Makundi makubwa ya Wakristo

Sehemu zinazofuata zitatupa muhtasari wa barua hizi.

Barua za Mtume Paulo kwa makanisa binafsi

Paulo alikuwa kiongozi wa kanisa aliyejitolea na balozi mashuhuri zaidi wa injili katika karne ya kwanza. Alisaidia kuanzisha makanisa kote katika ulimwengu uliokuwa ukijulikana wakati huo.

Kwa sababu ya safari zake, ilimbidi Paulo atafute njia nyingine za kusaidia makanisa aliyoyaanzisha.

Alifanya hivi kwa kuwaandikia barua (nyaraka). Nyaraka hizi ziliwapa waumini mafundisho kuhusu mambo mbalimbali ya kiroho na ya vitendo.

Ushauri huu, ambao ulikuwa muhimu kwa uhai wa kanisa changa, bado unahitajika leo.
Majina ya nyaraka yanatokana na majina ya miji ambako makanisa yalikuwa. Hebu tuangalie kila moja:

Warumi

Photo by Kelly Sikkema on Unsplash

Paulo anahimiza kanisa la Rumi na kuthibitisha imani yao. Anawahutubia Wayahudi walioko makanisani na kuwaonyesha kwamba wote—Wayahudi na Mataifa—wamefanya dhambi na wanamhitaji Mwokozi.

Msisitizo wake?

Yesu, mafundisho Yake, kazi Yake, na dhabihu Yake.

Baada ya kutoa hoja kamili kuhusu wokovu kwa imani, anaonyesha kwa vitendo. Warumi 12–16 inaelezea wajibu wa kanisa kujibu wokovu wa Yesu kwa kupendana na kuhudumiana.

1 Wakorintho

Paulo alisaidia kuanzisha kanisa la Korintho (Matendo 18) na alitumia miezi 18 akililea.

Lakini unafanya nini wakati kanisa lako changa linapopitia magumu na wewe uko mbali kwa safari ndefu ya mashua?

Unawatumia barua ya kukemea, iliyochanganywa na upendo na kutiwa moyo. Paulo pia anajibu maswali ambayo waumini walikuwa nayo kuhusu mada mbalimbali. Hizi ni pamoja na ndoa na kuwa mseja, uhuru katika Kristo, mwenendo kanisani, karama za kiroho, na ufufuo.

2 Wakorintho

Waraka wa 1 Wakorintho uliwaathiri waumini wengi wa Korintho.

Lakini sio wote.

Baadhi walipinga ushauri wa Paulo na walikuwa wakijaribu kuchochea mashaka kuhusu huduma yake.

Hivyo, Paulo aliwaandikia barua nyingine, akitetea uhalali wake kama mtume.

Wakati huohuo, anazungumzia huduma ya uaminifu. Inahusisha kuvumilia dhiki, kumtegemea Mungu, na kumruhusu Mungu kufanya kazi kupitia udhaifu.¹⁷

Wagalatia

Walimu wa uongo walikuwa wameingia katika kanisa la Galatia, wakifundisha kwamba wokovu unapatikana kwa kutii sheria ya Musa.

Paulo aliposikia habari hizo, alichukua hatua haraka.

Aliwaandikia Wagalatia, akiwahimiza wasikubali injili ya uongo (Wagalatia 1:6–7). Yesu Mwenyewe alitimiza sheria, hivyo tunaokolewa kwa imani ndani Yake (Wagalatia 2:20). Utii ni matokeo ya Roho Wake kufanya kazi katika maisha yetu (Wagalatia 5:13–26).

Waefeso

Paulo alianzisha kanisa la Efeso kwa kipindi cha miaka miwili (Matendo 19:1, 10). Waumini wa kanisa hili walikuwa wameacha sanamu zao na matendo ya dhambi ili kuikubali injili.

Sasa, walikuwa wanaendelea vizuri.

Katika barua yake, Paulo anazungumzia utajiri wa zawadi ambazo Mungu huwapa wafuasi Wake (Waefeso 1:3–14; 2:4–8; 3:14–20).

Kisha, anawahimiza waonyeshe neema hii kuu kwa kutafuta umoja wao kwa wao.

Wafilipi

Paulo alituma barua hii kutoka gerezani wakati wa mateso. Hata hivyo, anafurahi kwa sababu ujumbe wa injili unaendelea kuenea.

Waumini wa Filipi walikuwa katika hali kama ile ya Paulo.

Nao walikuwa wanateseka pia (Wafilipi 1:7). Lakini ni nani bora zaidi wa kuwafariji kuliko mtu anayeweza kuelewa hali yao?

Paulo anashiriki uzoefu wake na kuwapa waumini ushauri juu ya jinsi ya kukabiliana na matatizo (Wafilipi 3:8; 4:11). Anawahakikishia kwamba Mungu anaweza kuwapatia mahitaji yao yote (Wafilipi 4:19).

Wakolosai

Waumini wa Kolosai walikuwa kundi la waaminifu.

Lakini hii haikuwazuia na wao kuwa katika hatari.

Kama ilivyokuwa Galatia, walimu wa uongo walikuwa wamewapotosha watu kuhusu wokovu.

Paulo alijua kwamba, kuliko wakati mwingine wowote, Wakolosai walihitaji kuwa na mizizi katika Yesu (Wakolosai 1:27; 2:6–7). Alithibitisha tena imani yao katika Yesu kama ya kutosha kwa wokovu na akawahimiza wasikubali kushinikizwa.

1 Wathesalonike

Timotheo alikuwa amerudi kutoka Thesalonike na kumletea Paulo habari kuhusu kanisa linalostawi huko (1 Wathesalonike 1:1).

Kwa furaha, Paulo aliwasifu kwa mfano wao bora katika kupokea injili (1 Wathesalonike 1:2–8).

Alisisitiza pia mafundisho matatu muhimu:

1. Kukua katika utakatifu (1 Wathesalonike 4:1–12)
2. Ufufuo (1 Wathesalonike 4:13–18)
3. Ujio wa Pili wa Kristo (1 Wathesalonike 5:1–11)

2 Wathesalonike

Kutoelewana hutokea—hata kwa walio bora miongoni mwetu.

Waraka wa kwanza wa Paulo kwa Wathesalonike ulileta mkanganyiko fulani. Baadhi walidai kwamba Yesu anarudi hivi karibuni, hivyo wakapuuzia majukumu yao.

Paulo alijibu vipi?

Katika waraka wake, alieleza baadhi ya matukio ambayo yanapaswa kutokea kabla Yesu hajarudi. Pia aliwataka waumini “wasimame imara” katika kazi ya Mungu licha ya mateso (2 Wathesalonike 2:15).

Barua za Paulo kwa viongozi wa kanisa (Nyaraka za Kichungaji)

Barua nne zinazofuata zimeandikwa na mtume Paulo kwa viongozi wa kanisa (wachungaji). Kila moja imepewa jina la mtu ambaye Paulo alikuwa anamwandikia.

Uongozi wa kanisa daima unaleta changamoto nyingi.

Inaonekana kwamba changamoto za kanisa la Kikristo la mwanzo hazikuwa tofauti sana na changamoto za leo.

Hizi ni pamoja na

• Majukumu ya kanisa
• Mafundisho ya uongo, ukweli kuchanganywa na makosa
• Changamoto za mahusiano kati ya watu

Katika barua za kichungaji, Paulo anatoa faraja maalum—na ushauri wa moja kwa moja—kwa viongozi wa kanisa.

1 Timotheo

Timotheo alikuwa kama mtoto wa kiroho kwa Paulo (1 Timotheo 1:2). Alisafiri na Paulo na alipokea mafunzo kutoka kwake. Kisha, Paulo alimweka kuwa kiongozi katika kanisa la Efeso—jukumu lililohitaji ushauri mwingi.

Basi, ni aina gani ya changamoto ambazo Timotheo alikuwa anakabiliana nazo?

Mara nyingine tena, walimu wa uongo walikuwa wanaingia kanisani. Paulo anamhimiza Timotheo kudumisha mafundisho yenye afya, yanayomlenga Yesu na anampa ushauri juu ya jinsi ya kushughulika na walimu hao.

Ujana haukumzuia Timotheo kuwa kiongozi (1 Timotheo 4:12–14). Paulo anasisitiza umuhimu wa kazi ya Timotheo, akimpa maagizo katika maeneo mengine ya utawala wa kanisa. Anamhimiza Timotheo “uvipige vile vita vizuri” na “Piga vita vile vizuri vya imani” (1 Timotheo 1:18; 6:12, SUV).

2 Timotheo

Waraka huu ndio wa mwisho aliouandika Paulo. Wakati huu, alikuwa Rumi, akisubiri kuuawa kwake.

Ungeandika nini kama ungejua haya ndiyo maneno yako ya mwisho?

Muda wa Paulo ulikuwa mfupi na hakuwa na uhakika kama angemwona Timotheo tena. Alimpa Timotheo ushauri na maagizo ya mwisho.

Lakini zaidi ya yote, alimtia moyo kijana huyu. Paulo alikuwa akimkabidhi Timotheo kijiti. Timotheo angeendeleza mafundisho ya Paulo na kulinda ukweli katika makanisa aliyoyaongoza.

Hili halingekuwa rahisi. Kungetokea mateso, changamoto, na majaribu. Lakini Paulo alimwelekeza Timotheo kwenye Maandiko kama mwongozo wa mwisho (2 Timotheo 2:15; 3:14–17).

Barua za Paulo zimepangwa kulingana na aina na mpokeaji badala ya tarehe ya kuandikwa. Hivyo, barua kwa viongozi wengine wa kanisa zinafuata zile alizomtumia Timotheo. Tutatazama barua ya Paulo kwa Tito sasa.

Tito

Makanisa katika kisiwa cha Krete yalihitaji msaada. Paulo alimchagua mtoto mwingine katika imani—Tito—kwa kazi hiyo.

Barua ya Paulo inampa Tito orodha ya mambo ya kufanya kiutawala (Tito 1:5):

• Kuteua viongozi wa kanisa
• Kushughulikia walimu wa uongo
• Kufundisha mafundisho sahihi

Muhtasari huu bado ni muhimu kwa viongozi wa kanisa leo.

Filemoni

Filemoni labda ndiyo barua ya kipekee zaidi kati ya barua zote za Paulo. Inachukua umbo la barua fupi kwa rafiki.

Alikuwa “mpendwa wetu, mtenda kazi pamoja nasi” Paulo (Filemoni 1, SUV).

Filemoni alikuwa na mtumwa, Onesimo, ambaye alitoroka na kukutana na Paulo. Paulo alipomshirikisha Onesimo injili, kijana huyo alimkubali Yesu na akawa kama mwana kwa Paulo. Alimsaidia Paulo, ambaye wakati huo alikuwa gerezani (Filemoni 13).

Hatimaye, Paulo alimtuma Onesimo arudi kwa Filemoni. Anamsihi Filemoni amkubali Onesimo sio kama mtumwa tena, bali kama ndugu katika Kristo. Paulo angelipa deni la kijana huyo.

Kwa kifupi, mada kuu ya Filemoni ni hii:

Upatanisho.

Barua kwa makundi makubwa (Nyaraka za Jumla)

Barua hizi zilifuata ziliandikwa kwa makundi makubwa ya Wakristo kote katika Dola ya Kirumi katika karne ya kwanza. Wakati mwingine zinaitwa Nyaraka za Jumla kwa sababu zilikuwa na ushauri kwa hadhira ya jumla badala ya makanisa maalum.

Ni aina gani ya ushauri?

Zinatoa mafundisho ya vitendo na mwongozo juu ya kutembea na Mungu. Upendo wa Mungu katika Kristo utatuongoza kuishi sheria yake ya upendo katika jinsi tunavyowatendea wengine.

Barua hizi pia zinazungumzia wakati kabla ya kuja kwa pili kwa Kristo. Waandishi wanatoa ushauri wa jinsi ya kukabiliana na mafundisho ya uongo ambayo yanaweza kuingia kanisani.

Waebrania

Wataalamu hawana uhakika kuhusu mwandishi wa kitabu hiki, ingawa ushahidi unaonyesha kuwa alikuwa Paulo.

Kwanza, mtiririko wa hoja katika Waebrania unaonyesha elimu na uwezo wa kiakili wa Paulo. Kitabu pia kinataja watu na maeneo ambayo Paulo anayatolea mfano katika waraka zake nyingine (Waebrania 13:23–24). Hatimaye, kanisa la kwanza liliamua kukijumuisha katika orodha ya vitabu vya Biblia kwa sababu waliamini Paulo ndiye aliyeandika.¹⁸

Ingawa haijasemwa waziwazi, hadhira ilikuwa ni Wayahudi walioongoka kuwa Wakristo.

Na walikuwa wanapambana. Wengi wao walikuwa wamerudi katika kushika sheria ya Musa ili kustahili wokovu.

Katika kitabu cha Waebrania, Paulo anawasilisha utoshelevu wote wa Kristo. Yesu alitimiza agano la kale na huduma za patakatifu za Waisraeli. Maisha yake, kifo chake, na huduma yake katika patakatifu pa mbinguni ni bora zaidi kuliko alama zilizotumiwa katika huduma hizo.

Kupitia imani kwa Kristo huyu aliye hai, waumini wanaweza kuishi maisha ya ushindi (Waebrania 12:1–2).

Yakobo

Yakobo alikuwa kiongozi wa kanisa la Yerusalemu. Waraka wake unashughulikia mgogoro muhimu uliokuwa umejitokeza.

Washiriki walijiuliza: Je, kuna uhusiano gani kati ya matendo na wokovu? Je, wokovu unapatikana kupitia matendo mema au ni kwa imani katika Yesu?

Yakobo aliandika barua hii kujibu maswali hayo. Matendo hayawezi kutuokoa, bali ni kielelezo cha imani yetu.

Ni swala la chanzo cha motisha ya matendo yetu. Alitangaza kwamba “imani pasipo matendo imekufa” (Yakobo 2:17, 26, SUV).

1 Petro

Mwanafunzi wa Yesu Petro anapewa sifa ya kuandika nyaraka mbili zenye jina lake.
Wakati huo, mateso makali yalikuwa yamewasumbua waumini.

Wanafaa kujibu vipi?

Petro anawatia moyo kwamba majaribu yao yalikuwa ya muda mfupi. Furaha na utukufu vitakuwa thawabu yao, na Neno la Mungu litadumu milele.

Mbali na tumaini hili, Petro anazungumzia utii—utii kwa watawala (1 Petro 2:13–24), utii katika mahusiano ya kifamilia (1 Petro 3), utii kwa mtu na mwenzake ndani ya kanisa (1 Petro 5:5), na muhimu zaidi, utii kwa Mungu (1 Petro 5:6).

2 Petro

Shida kwa kanisa haikutoka nje tu.

Ilitoka ndani pia.

Baada ya kuwashauri waumini wakue katika utakatifu, Petro anaonya kanisa kuhusu walimu wa uongo.

Pamoja na changamoto zote zilizokuwa mbele yao, baadhi ya waumini walijiuliza kama Kristo angekuja kweli. Petro anawahimiza kwamba Mungu hakawii kutimiza ahadi Yake; Anataka wengi waokolewe iwezekanavyo (2 Petro 3:9). Waumini wangeweza kusaidia Yesu arudi mapema kwa kuishi maisha yanayowaelekeza wengine kwa Kristo (2 Petro 3:14–15).

1 Yohana

Wakati wa waraka huu, viongozi walikuwa wakitokea kanisani ambao walikuwa wanakana uungu na umasihi wa Kristo. Barua ya Yohana inasomeka kama baba anayewahutubia watoto wake na kutafuta kuwaongoza kupitia changamoto hizo.

Alijibu maswali kama vile:

Kanisa linawezaje kujua kama wao ni watoto wa Mungu? Wanawezaje kutambua kama wanadanganywa?

Kama shahidi wa utukufu wa Kristo (1 Yohana 1:2), Yohana anathibitisha kwamba watoto wa kweli wa Mungu watamwamini Kristo. Imani hii itaonekana katika utii wao kwa amri Zake na upendo wao kwa wao kwa wao.

2 Yohana

Ingawa barua nyingi za jumla haziwahusu watu binafsi, 2 na 3 Yohana ni tofauti. Waraka huu wa pili unamwandikia “mama mteule,” ambaye hatumjui sana. Katika barua hii, Yohana anaendeleza mada kutoka barua yake ya kwanza:

Umuhimu wa upendo na kuishi upendo huo kwa utii.

Anawahimiza waumini kutembea katika kweli hii na wasipotoshwe na mafundisho yasiyo ya Kristo (2 Yohana 8–9).

3 Yohana

Katika barua hii, Yohana anamwandikia Gayo, muumini aliyebatizwa na Paulo na baadaye kusafiri naye. Yohana anamsifu kwa ukarimu wake na kuwahimiza wengine waige mfano wake.

Kulingana na barua hiyo, Gayo alikuwa na ushawishi mkubwa katika kanisa lake kwa sababu ya tabia yake ya kimungu.

Hivyo, Yohana anamjulisha kuhusu tatizo fulani.

Diotrefe, ambaye inaonekana alikuwa kiongozi katika kanisa, alikuwa amewafukuza Wakristo wenzake. Yohana anaahidi kwamba atakuja hivi karibuni na kushughulikia tatizo hilo ana kwa ana (3 Yohana 14).

Yuda

Katika aya 25, Yuda anazungumzia baadhi ya matatizo aliyoyaona katika kanisa la kwanza la Kikristo:

Wengine walikuwa wanamkana Yesu Kristo na kuleta mgawanyiko.

Anatoa mifano kutoka Agano la Kale jinsi walimu hawa wa uongo watakavyokutana na hukumu. Wakati huo huo, anawasihi:

“jilindeni katika upendo wa Mungu, huku mkingojea rehema ya Bwana wetu Yesu Kristo, hata mpate uzima wa milele” (Yuda 21, SUV).

Ufunuo

Photo by Brett Jordan

Ufunuo ni kitabu cha mwisho cha Biblia na cha Agano Jipya. Ujumbe wake ulitolewa kama maono kwa mtume Yohana, ambaye aliandika alipokuwa uhamishoni katika kisiwa cha Patmo.

Ujumbe wa Ufunuo ni wa kipekee kwa namna nyingi.

Kwanza, kimejaa alama nyingi, baadhi yake zimefafanuliwa moja kwa moja na nyingine zinahitaji uchunguzi zaidi. Pia inajikita katika unabii na matukio yanayohusiana na siku za mwisho.

Kwa sababu ya mwelekeo huu, kinafanya kazi kama mwendelezo wa kitabu cha Danieli, ambacho nacho kina unabii mwingi unaohusiana na siku za mwisho pia.

Ufunuo unaanza na maono ya Yohana kuhusu Yesu. Unaendelea kwa kutoa mwanga juu ya mbingu na matukio yajayo kupitia mfululizo wa maono ya kinabii:

• Makanisa saba
• Chumba cha enzi cha mbinguni
• Mihuri saba
• Tarumbeta saba
• Pambano kati ya mwanamke na joka
• Mapigo saba
• Ukombozi na hukumu
• Mbingu mpya na nchi mpya

Ingawa ishara zinaonekana kuwa za ajabu, kitovu cha Ufunuo ni “Mwana-Kondoo aliyechinjwa” (Ufunuo 13:8). Yohana anatumia jina hili kwa Yesu mara 30.

Ufunuo unatuhakikishia kwamba licha ya vita kati ya wema na uovu, Mwana-Kondoo na wale walio pamoja naye watakuwa washindi (Ufunuo 17:14).

Mada na matukio makuu katika Agano Jipya

Agano la Kale ni simulizi la ahadi ya Mungu ya kumtuma Masihi na kuwakomboa watu wake kutoka kwa dhambi. Agano Jipya linahusu jinsi Mungu alivyotimiza ahadi hiyo.

Hii inaweza kuwa mada kuu katika Agano Jipya: Mungu anavyotimiza ahadi Yake kupitia Yesu.

Dhambi na ubinafsi viliwatenganisha wanadamu na Mungu, lakini Mungu alimtuma Kristo kuwaokoa watu wake kutoka dhambini (Mathayo 1:21).

Injili nne zinarekodi jinsi alivyoishi kulingana na utume huu. Kisha, Matendo ya Mitume yanafuata na hadithi ya wafuasi wa Yesu wakimtangaza kote ulimwenguni.

Walipotambua jinsi Yesu alivyotimiza ahadi ya Masihi, waliandika mafundisho haya, ambayo tunayapata katika vitabu vilivyobaki vya Agano Jipya.

Hatimaye, kitabu cha Ufunuo kinajenga urejesho wa vitu vyote. Mungu ataungana tena na watu wake katika ulimwengu usio na dhambi na uliojaa upendo. Tutapata tena paradiso iliyopotea.

Mada hizi zimeunganishwa katika matukio makuu ya Agano Jipya:

• Maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu
• Injili kwa ulimwengu
• Matukio ya siku za mwisho na Ujio wa Pili wa Kristo
• Milenia na hukumu ya mwisho
• Nchi mpya

Hebu tupate muhtasari wa kila moja.

Maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu

Photo by Pisit Heng on Unsplash

Agano Jipya linazungumzia maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu. Matukio haya ndiyo kiini cha Injili pamoja na nguvu inayoongoza nyuma ya masimulizi ya Matendo ya Mitume. Pia yanaunda msingi wa nyaraka.

Injili ya Mathayo na Luka inaeleza vipengele mbalimbali vya kuzaliwa kwa Yesu kimiujiza. Miujiza na utimilifu huu wa unabii ni pamoja na

• Malaika Gabrieli kuonekana kwa Mariamu, bikira kijana Myahudi, akimwambia kwamba mtoto wake angekuwa Mwana wa Mungu (Luka 1:26–35)
• Kutungwa mimba kwa Mariamu kwa Roho Mtakatifu
• Kuzaliwa kwa Yesu Bethlehemu
• Matangazo ya kuzaliwa kwa Yesu na malaika
• Nyota iliyowaongoza mamajusi “kutoka Mashariki” hadi mahali pa kuzaliwa kwa Yesu (Luka 2:1–20).

Baada ya kuzaliwa kwa Yesu, waandishi wa Biblia hawatumii muda mwingi kuhusu utoto wake au utu uzima wake wa mapema. Sababu ya hili inaweza kuwa kwamba waandishi walizingatia kwa nini alikuja duniani, kwa hivyo wanaruka moja kwa moja kwenye huduma yake.¹⁹

Huduma ya hadharani ya Yesu ilianza alipobatizwa na Yohana Mbatizaji (Mathayo 3, Luka 3, Marko 1). Baada ya kuchagua wanafunzi,²⁰ alitumia miaka mitatu na nusu kusafiri nao.

Mathayo 4:24-25 inafupisha huduma ya Yesu kama moja ya:

• kufundisha
• kuhubiri
• uponyaji

Lakini hatimaye, Injili zinaelekea kwenye kifo chake.²¹ Injili zote nne zinaelezea usaliti wake, kukamatwa, kesi ya siri, mateso, na kifo.

Kifo cha Yesu kilikuwa muhimu kwa mpango wa Mungu. Adhabu ya dhambi ilikuwa kifo, na mtu pekee ambaye angeweza kulipa adhabu hiyo alikuwa mtu ambaye hakuwa na dhambi. Maisha ya Yesu yasiyo na dhambi yalimstahili kuwa dhabihu kamilifu.

Lakini maelezo yao hayakuishia hapo.

Yesu alifufuka siku ya tatu baada ya kifo na mazishi Yake.²²

Usikose wazo hili:

Ufufuo wa Yesu Kristo ni muhimu sana kwa Ukristo kiasi kwamba, bila hiyo, Ukristo haungekuwa halali hata kidogo (1 Wakorintho 15:13–18).

Tukio hili ndilo linalotuahidi msamaha na wokovu kutoka dhambini (Warumi 6:4). Tukio hili ndilo lililowatia moyo wanafunzi kumtangaza Yesu kwa shauku na ujasiri. Na tukio hili ndilo lililochochea kanisa la Kikristo la kwanza licha ya mateso makali na kifo.

Tugeukie matukio yaliyozunguka mwanzo wa kanisa hili.

Kueneza Injili kwa ulimwengu

Maneno ya mwisho ya Yesu yalikuwa agizo maalum kwa wafuasi Wake wa wakati wote.

Aliwaambia nini?

Aliwaita kuhubiri injili—habari njema kuhusu Yesu—kote ulimwenguni na kuwafanya wengine wanafunzi:

“Basi, enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu; na kuwafundisha kuyashika yote niliyowaamuru ninyi; na tazama, mimi nipo pamoja nanyi siku zote, hata ukamilifu wa dahari” (Mathayo 28:18–20, SUV).

Wakristo wanaliita Agizo Kuu.

Kitabu cha Matendo kinatuonyesha jinsi wafuasi wa Yesu walivyochukua agizo hilo kwa uzito. Ingawa walianza kwa kushiriki injili na Wayahudi, maono aliyopewa Petro yaliwasaidia Wakristo wapya kuelewa kwamba injili pia ilikuwa kwa ajili ya Mataifa (wasio Wayahudi) (Matendo 10).

Mitume waliposafiri na kushiriki injili, walianzisha vikundi vya waumini. Hatimaye, ulimwengu wote uliojulikana wakati huo ulikuwa umesikia ujumbe wa Yesu.

Wafuasi wa Yesu bado wana jukumu la kushiriki injili. Ni wito ambao hatuwezi kupuuza tunapojiandaa kwa siku za mwisho.

Matukio ya siku za mwisho

Agano Jipya halijumuishi tu matukio katika historia; pia lina unabii wa siku za mwisho za ulimwengu huu.

Tunaweza kutarajia nini na tunajiandaaje? Linatupa majibu kwa maswali haya na mengineyo.

Yesu alielezea dalili za siku za mwisho katika Mathayo 24 na Luka 21. Pia aliwaambia wanafunzi wake jinsi atakavyorudi, akiwahimiza kujiandaa kwa tukio hili linaloonekana, kubwa, na tukufu (Mathayo 24:29–31).

Barua nyingi zinazungumzia Ujio wa Pili wa Kristo. Kwa mfano, 1 Wathesalonike 4:13–17 inaelezea jinsi watu wa Mungu watakavyopitia tukio hilo, huku 2 Petro 3:1–9 ikielezea hali ya ulimwengu kabla tu ya wakati huo.

Mafumbo na unabii wa Ufunuo 12–19 huzama zaidi katika matukio ya kidini na kisiasa kabla ya kuja kwa Yesu. Kisha, Ufunuo 20 unaelezea kuhusu milenia na hukumu ya mwisho itakayotokea baada ya kuja Kwake.

Hata hivyo, labda tukio muhimu zaidi katika Ufunuo ni lile linalokuja mwishoni mwake. Endelea kusoma ili ujue kulihusu.

Nchi Mpya

Photo by Cosmic Timetraveler on Unsplash

Ufunuo 21 na 22 huishia na unabii mzuri kuhusu uumbaji mpya wa dunia. Hili litatokea baada ya milenia na hukumu ya mwisho.

Chukua muda kutafakari maono haya ambayo Yohana aliyaona kuhusu nchi mpya:

“Nikasikia sauti kubwa kutoka katika kile kiti cha enzi ikisema, Tazama, maskani ya Mungu ni pamoja na wanadamu, naye atafanya maskani yake pamoja nao, nao watakuwa watu wake. Naye Mungu mwenyewe atakuwa pamoja nao. Naye atafuta kila chozi katika macho yao, wala mauti haitakuwapo tena; wala maombolezo, wala kilio, wala maumivu hayatakuwapo tena; kwa kuwa mambo ya kwanza yamekwisha kupita” (Ufunuo 21:3–4,SUV).

Dhambi na uovu havitakuwepo tena. Mungu ataungana tena na watu wake katika paradiso hii.

Tukio hili ndilo sababu Yesu alikuja na kufa. Na ni tukio hili ambalo watu wa Mungu wanalitarajia leo.

Katika sehemu inayofuata, tutaona kwamba masomo muhimu ya Agano Jipya yanalenga kutuandaa kuishi katika dunia mpya milele.

Masomo muhimu kutoka Agano Jipya

Kama unavyoweza kufikiria, Agano Jipya linatoa masomo mengi! Kwa kifupi, yanahusiana na Mungu ni nani na anachotaka kufanya katika maisha yetu.

Haya ni baadhi ya yale makuu yanayojitokeza mara kwa mara:

• Upendo Wake wa kujitoa mhanga
• Mchakato wa wokovu
• Kile Mungu anachotaka kutufanyia
• Kukua kama mfuasi wa Yesu
• Shauku ya Mungu ya kurejesha uhusiano Wake nasi

Tutafafanua kwa ufupi kila moja.

Upendo wa kujitoa mhanga ndio kiini cha tabia na sheria ya Mungu.

Yesu mwenyewe alifupisha sheria nzima kama upendo kwa Mungu na upendo kwa wanadamu (Mathayo 22:37–40; Wagalatia 5:14). Mungu alitufunulia upendo huu kupitia Yesu alipokuwa rafiki wa waliotengwa, akawaponya wagonjwa, akawajali waliopuuzwa, na kukemea uongozi wa kidini uliopotoka.

Hili lilifikia kilele cha udhihirisho wa mwisho wa upendo—Yesu akichukua adhabu yetu ya kifo ili tuweze kupata fursa ya kupatanishwa na Mungu (Yohana 15:13).
Kama mwitikio wa upendo na wokovu wa Mungu, tutatamani kushika sheria Yake ya upendo (1 Yohana 4:7–8, 19).

Wokovu ni zawadi tunayopokea kupitia imani.

Mungu alimtoa Mwanawe Yesu afe kwa ajili yetu tulipokuwa bado wenye dhambi (Yohana 3:16; Warumi 5:8).

Je, tunastahili? Hapana.

Je, tunaweza kujipatia? Hapana

Badala yake, tunaupokea kwa kumwamini Kristo (Waefeso 2:8–10).

Mungu anataka kubadilisha mioyo yetu.

Matendo yetu sio jambo kuu.

Basi ni nini?

Ni kile kinachochochea matendo—mioyo yetu.

Yesu aliipeleka sheria katika kiwango kingine kwa kuonyesha kwamba watu wangeweza kuvunja sheria ya Mungu mioyoni mwao muda mrefu kabla ya kutenda dhambi (Mathayo 5). Anataka kuandika sheria yake mioyoni na akilini mwetu ili utii uwe sehemu ya asili ya utambulisho wetu (Waebrania 8:10).

Kumfuata Yesu ni mchakato wa ukuaji.

Mara nyingi, Agano Jipya huzungumzia safari yetu ya Kikristo kama mchakato wa ukuaji (Waefeso 4:15). Wakati mwingine hurejelea kwa neno la dhana utakaso (1 Wathesalonike 4:3; Warumi 6:22).

Tunakuaje?

Petro anawahimiza waumini kukua “katika neema, na katika kumjua Bwana wetu na Mwokozi Yesu Kristo” (2 Petro 3:18, SUV). Ukuaji huu hutokea ndani ya muktadha wa jamii ya kanisa (Wakolosai 2:19).

Mungu anatamani kurejesha uhusiano Wake nasi.

Ameahidi kwamba Yesu atarudi hivi karibuni na kutupeleka mbinguni (1 Wathesalonike 4:16–17).

Kisha, ataiumba dunia tena katika ukamilifu wa Edeni (Ufunuo 21–22). Magonjwa, huzuni, maumivu, na kifo vitatoweka milele (Ufunuo 21:4).

Biblia inatufundisha kuishi tayari kwa siku hiyo.

Vipi? Inatukumbusha kwamba uzima wa milele huanza leo kupitia kumjua Yesu Kristo (Yohana 17:3). Kisha, inatupa kanuni za kufanya hivyo tu!

Tunapojifunza Agano la Kale na Jipya, tunamjua Yeye na jinsi ya kuishi katika mwanga wa umilele.

Ahadi za Biblia katika Agano Jipya

Photo by Ben White on Unsplash

Petro wa Pili 1:3 anatuambia kwamba Mungu ametupa “ahadi kubwa na za thamani sana” (SUV).

Tunaweza kudai ahadi hizi katika hali yoyote, tukiamini Mungu atazitimiza.

Agano Jipya ni sanduku la hazina lililojaa ahadi hizi.

Hapa kuna baadhi ya kuanza:

• Mungu atakuwa pamoja nasi (Mathayo 28:20).
• Atatusamehe (1 Yohana 1:9).
• Atatuweka huru kutoka kwa dhambi na hukumu yake (Yohana 8:36; Warumi 8:1).
• Atatufanya wapya (2 Wakorintho 5:17).
• Atakamilisha kazi aliyoianza maishani mwetu (1 Wathesalonike 5:23–24; Wafilipi 1:6).
• Atatupatia Roho Mtakatifu (Luka 11:13).
• Atasikia na kujibu maombi yetu (1 Yohana 5:14–15).
• Atatupatia amani katikati ya shida (Yohana 16:33).
• Atatupatia mahitaji yetu yote (Mathayo 6:31–33).
• Atarudi tena (Ufunuo 22:12).

Agano la Kale na Jipya hufanya kazi pamoja

Agano Jipya ni mkusanyiko wa ajabu wa historia, mafundisho, na unabii.

Fikiria kuhusu hilo:

Liliandikwa kwa kipindi cha miaka hamsini na waandishi saba tofauti kutoka asili tofauti.

Hata hivyo, ujumbe wa kila moja ya vitabu vyake 27 ni thabiti. Mafanikio ya kushangaza!

Lakini Agano Jipya ni sehemu tu ya Biblia.

Ni rahisi kwa Wakristo kuzingatia Agano Jipya, lakini hatuwezi kusahau kwamba mafundisho na unabii wa Agano la Kale ulitimizwa katika Agano Jipya. Ahadi za Masihi zilikuja kuwa uhalisia katika maisha aliyoishi Yesu.

Hii ndiyo sababu Waadventista wa Sabato wanaiunga mkono Biblia nzima kama Neno la Mungu. Tunapojifunza Agano la Kale na Jipya, tutapata upeo kamili wa kile ambacho Yesu anataka tujue.

Unataka kumwona Yesu kwa karibu zaidi?

Jifunze Agano la Kale na Jipya. Zingatia muunganiko wake. Matokeo yake, uhusiano wako Naye utazidi kuwa na nguvu zaidi!

Ili kupanua kujifunza kwako,

1. Jacob Prahlow, “The New Testament in Order,” Concillar Post, April 14, 2021. https://conciliarpost.com/theology-spirituality/the-new-testament-in-order/ [↵]
2. Keathley, J. Hampton, “2. Introduction to the New Testament,” Bible.org, August 4, 2004. https://bible.org/seriespage/2-introduction-new-testament [↵]
3. L. Michael White, “Importance of the Oral Tradition,” PBS. https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/story/oral.html [↵]
4. “History of the Bible – New Testament,” History World. ​​http://www.historyworld.net/wrldhis/plaintexthistories.asp?historyid=aa11 [↵]
5. Caleb Lindgren, “Reading Together, Early Church Style,” Christianity Today, April 20, 2018. https://www.christianitytoday.com/ct/2018/may/communal-reading-together-early-church.html [↵]
6. Kwabena Donkor, “Who Decided Which Books Should Be Included in the Bible?” Ministry, March 2012. https://www.ministrymagazine.org/archive/2012/03/who-decided-which-books-should-be-included-in-the-bible [↵]
7. “Mark or Marcus,” American Tract Society Bible Dictionary. https://biblehub.com/topical/m/mark_or_marcus.htm#amt [↵]
8. Chilton, Bryan, “Who Wrote the Letter of James?” CrossExamined.org. https://crossexamined.org/wrote-letter-james/ [↵]
9. R.C. Sproul, “What Does the Word ‘Gospel’ Mean in the New Testament?” Ligonier, Nov. 30, 2020. https://www.ligonier.org/learn/articles/what-does-word-gospel-mean-new-testament [↵]
10. Matthew 26:54, 56; Mark 15:28; John 19:24, 28, 36 [↵]
11. Matthew 1:23; 3:13–17; Mark 1:1, 9–11; Luke 1:32–35; 3:21–22; John 1:1, 29–34 [↵]
12. Matthew 4–25; Mark 1–13; Luke 4–19:27; John 2–17 [↵]
13. Matthew 26–27; Mark 14–15; Luke 22–23; John 18–19 [↵]
14. Matthew 28:5–7; Mark 16:1–7; Luke 24:1–12; John 20:1–18 [↵]
15. Matthew 28:18–20; Mark 16:15–18; Luke 24:44–49; John 17; 20:19–23 [↵]
16. Agan, C.D. “Jimmy,” “Knowing the Bible: Luke,” TGC, 2015. https://www.thegospelcoalition.org/course/knowing-bible-luke/#week-1-overview [↵]
17. 2 Corinthians 1:3–7; 3:4–6; 4:7–18; 8:1–2; 12:9–10 [↵]
18. Swindoll, Chuck, “Hebrews,” Insight for Living. https://www.insight.org/resources/bible/the-general-epistles/hebrews [↵]
19. Edersheim, Alfred, “Jesus’s Childhood: The Missing Years?” Christianity.com, April 12, 2010. https://www.christianity.com/jesus/life-of-jesus/youth-and-baptism/jesuss-childhood-the-missing-years.html [↵]
20. Matthew 4:18–22; Mark 1:16–20; 2:13–15; 3:14 [↵]
21. Matthew 26:24–25; Mark 14:18–21; Luke 22:21–23; John 13:21–30 [↵]
22. Matthew 28; Mark 16; Luke 24; John 20 [↵]

Majibu Zaidi