Injili za Kisinoptiki ni zipi? Na vipi kuhusu Yohana?

Neno “sinoptiki” linamaanisha “kuangaliwa pamoja,” ikimaanisha kuwa Mathayo, Marko, na Luka wana maudhui, muundo, na mtazamo unaofanana kuhusu maisha ya Yesu. Na “Injili” inamaanisha “habari njema,” hasa kuhusu kile Yesu alichotufanyia kupitia maisha Yake, kifo, na ufufuo Wake.

Akaunti ya Yohana haichukuliwi kuwa ni ya Kisinoptiki kwa sababu ya tofauti zake kubwa katika mada na mtazamo.

Hii haimaanishi kwamba Biblia ina hadithi tofauti za Injili, bali ina simulizi nne za Injili moja ya Yesu Kristo.¹ Ndiyo maana wakati mwingine zinaitwa “Injili nne.”

Lakini kwa nini haya yote ni muhimu? Inawezaje kuboresha uzoefu wetu kama waumini?

Tutaenda kugundua tunapochunguza:

• Ufanano na utofauti wa Injili za Kisinoptiki
• Kinachofanya akaunti ya Yohana kuwa ya kipekee
• Jinsi kuzielewa kunavyotusaidia

Tuanze na mambo yanayofanana.

Nini kinachofanya Injili za Sinoptiki zifanane?

Mathayo, Marko, na Luka zinaitwa Injili za Kisinoptiki kwa sababu ya kufanana kwake katika jinsi zinavyoandika kuhusu Yesu, kupanga maisha Yake, na kujumuisha yaliyomo kama mifano na miujiza ya Yesu.²

Tutaangalia haraka mambo yanayofanana katika

• Jinsi zilivyomwonyesha Yesu
• Mikakati yake ya uandishi
• Yaliyomo ndani yake

Hebu tuanze kwa kuangalia jinsi walivyoandika kuhusu Yesu.

Picha ya jumla ya Yesu

Photo by Rodolfo Clix

Injili zote tatu za Kisinoptiki zinamwonyesha Yesu kama Masihi (Kristo), ambaye hakukidhi matarajio ya watu kwa sababu wengi hawakuelewa vizuri utume Wake. Kazi Yake iliwachanganya wengi kwa sababu ilipingana na imani maarufu za wakati huo.

Yesu aliishi katika eneo lililokuwa chini ya mamlaka ya Warumi. Taifa la Wayahudi halikupenda hali hii, na tamaa yao ya uhuru ilisababisha mvutano wa kisiasa na kijamii. Kwa hiyo, watu walijenga mtazamo wa “sisi dhidi yao.”

Hali hii pia iliathiri tafsiri yao ya unabii wa Masihi katika Agano la Kale. Waliamini kuwa Masihi angeanzisha ufalme duniani na kuuangusha utawala wa Warumi.³

Kwa hiyo unaweza kufikiria mshangao wao Yesu alipoingia kwenye ulingo na kufundisha kuhusu ufalme wa kiroho ambapo upendo ndio kanuni ya maisha!

Kama Mark L. Strauss, Ph.D, alivyosema, “Umasihi wake umefunuliwa kupitia upendo wa kujitoa kafara na huduma, si ushindi wa kivita.”⁴

Injili zote tatu za Kisinoptiki pia zinamwita Yesu Mwana wa Mungu, Mwana wa Adamu, Mwana wa Daudi, Bwana, Mwalimu, Mwalimu Mkuu, na Mfalme.

Zinamuonyesha kama nguvu isiyozuilika inayoweza kushinda kikwazo chochote kinachowekwa mbele yake na wapinzani wake.

Na zinamuonyesha kama mtumishi Anayeteseka aliye tayari kutoa kila kitu—hata maisha yake mwenyewe—ili kuwaokoa watu wake na dunia. Hili liliwashangaza wasikilizaji wake, na wengi wa watu wake mwenyewe walimgeuka kwa sababu hakuendana na taswira yao ya Masihi.

Kila mwandishi alitupa ufahamu kuhusu jinsi Yesu alivyo kwa kuzingatia hadhira yake.

Mathayo aliandika kwa hadhira ya Wayahudi hasa, akisisitiza utimilifu wa unabii wa Agano la Kale katika Yesu.

Marko huenda aliandika kwa Wakristo waliokuwa wanateswa, hivyo alisisitiza nafasi ya Yesu kama mtumishi-mfalme anayeteseka ili kuwahimiza wasomaji wake.

Na Luka aliandika kwa afisa wa Mataifa (asiye Myahudi), na alilenga kumwonyesha Yesu kama Mwokozi wa watu wote.

Mtazamo wao wa kipekee kuhusu maisha ya Yesu unaunda picha yenye sura nyingi kuhusu Yeye ni nani na lengo la utume Wake ni nini. Injili za sinoptiki zinapolinganishwa pamoja, zinatupa taswira thabiti, lakini yenye sura nyingi, ya Yesu na kisa Chake.

Muhtasari mkuu wa mpangilio wa hadithi

Mathayo, Marko, na Luka wanafuata mpangilio mkuu unaofanana wa maisha ya Yesu:

• Huduma Yake inaanza baada ya kubatizwa na kujaribiwa jangwani.
• Anahubiri na kuponya katika Galilaya na maeneo mengine.
• Anaingia Yerusalemu na kutakakasa hekalu.
• Anasalitiwa, anakamatwa, anashtakiwa, anasulubiwa, na kuzikwa.
• Anafufuka, anawapa wanafunzi Wake agizo, na anarudi mbinguni.

Na katika mpangilio wa hadithi, tunaona maudhui yanayofanana.

Maudhui

Yaliyomo katika Injili za Kisinoptiki yanafanana sana. Tunaona hadithi za mifano na matukio zikisimuliwa tena, ikiwa ni pamoja na:

• Mfano wa mpanzi (Mathayo 13:3-23; Marko 4:1-20; Luka 8:4-15).
• Yesu akiwatoa pepo wengi (Mathayo 8:28-34; Marko 5:1-20; Luka 8:26-39).
• Kifo cha Yohana Mbatizaji (Mathayo 14:1-12; Marko 6:14-29; Luka 9:7-9).
• Ujumbe wa Yesu kuhusu matukio ya mwisho wa wakati (Mathayo 24; Marko 13:1-37; Luka 21:5-36).
• Meza ya Bwana (Mathayo 26:26-29; Marko 14:22-25; Luka 22:17-20).

Lakini unaweza kuwa unajiuliza, “Je, si kuna simulizi nne za Injili katika Biblia? Kwa nini ni tatu tu zinaitwa za Kisinoptiki?”

Ni simulizi ipi ya Injili isiyo ya kisinoptiki?

Photo by Travis Emmett on Unsplash

Injili kulingana na Yohana sio ya kisinoptiki kwa sababu ya tofauti zake kubwa katika maudhui. Ingawa inaandika hadithi ile ile ya maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu, ina muundo tofauti kabisa, haishiriki hadithi nyingi zinazopatikana katika Injili za Kisinoptiki, na ina mambo ya kipekee. Iliandikwa kwa ajili ya kizazi cha pili cha Wakristo ambao wangelazimika kujifunza kuishi imani yao bila mitume wa kwanza.

Muhtasari wake wa jumla una muundo tofauti na Mathayo, Marko, na Luka. Pia inaacha matukio na mazungumzo mengi ambayo yanayoonekana katika Injili za Kisinoptiki, kama vile ubatizo wa Yesu, majaribu, na mafundisho ya mwisho wa wakati katika Mlima wa Mizeituni.

Kwa upande mwingine, ina hadithi na matukio ambayo Injili za Kisinoptiki hazijarekodi, kama vile Yesu alipokutana na Nikodemo na mwanamke kisimani, kauli zake za “Mimi ndimi,” na mazungumzo yake na wanafunzi wake katika Yohana 14-17.

Pia ina mtazamo wa Yesu na mada ambazo simulizi nyengine hayajachunguza sana.

Yohana inalinganishwaje na Injili za Kisinoptiki?

Mathayo, Marko, na Luka wanachukua mtazamo wa uandishi wa habari katika Injili (nani, nini, lini, wapi, n.k.) ilhali Injili kulingana na Yohana ni kama hadithi maalum kutoka kwa mtu aliyeshiriki katika tukio hilo. Yohana alikuwa mmoja wa wanafunzi wa karibu wa Yesu na mara nyingi alijitaja kama “mwanafunzi ambaye Yesu alimpenda” (Yohana 21:7, SUV).

Maelezo yake yanakamilisha mengine kwa kuongeza uwazi na muktadha katika simulizi ya Injili pamoja na kusisitiza uzoefu binafsi wa imani katika Kristo.

Kama vile Injili za Kisinoptiki, Yohana anatoa simulizi kuhusu maisha na huduma ya Yesu, akithibitisha kwamba Yeye ni Mwana wa Mungu na Masihi. Pia aliandika simulizi yake ili wengine waamini katika Bwana na kuwa na uhusiano unaookoa pamoja Naye:

“Lakini hizi zimeandikwa ili mpate kuamini ya kwamba Yesu ndiye Kristo, Mwana wa Mungu; na kwa kuamini mwe na uzima kwa jina lake” (Yohana 20:31, SUV).

Kinachofanya simulizi la Yohana kuhusu Injili kujitofautisha na nyingine ni mtazamo wake juu ya uzima wa milele, wokovu, na imani. Mathayo, Marko, na Luka wanazingatia uzima wa milele kama ahadi ya baadaye. Lakini Yohana anaonyesha kwamba tunaweza kuanza kuishi kama sehemu ya ufalme wa mbinguni sasa! Inaanza kwa kuweka imani yetu kwa Yesu na kumjua Mungu Baba kupitia Yeye (Yohana 17:3).

Injili za Kisinoptiki zinazingatia ufalme wa Mungu (au “mbinguni” katika Mathayo). Zinafundisha kwamba wokovu unakuja kwa kukubali utawala wa Mungu katika maisha ya mtu (Mathayo 12:28; Marko 10:15; Luka 11:20; Luka 17:20-21).⁵ Lakini Yohana anazingatia kipengele cha imani katika utawala wa Mungu—maana halisi ya kumwamini Yesu:

“Basi wakamwambia, Tufanyeje ili tupate kuzitenda kazi za Mungu? Yesu akajibu, akawaambia, Hii ndiyo kazi ya Mungu, mmwamini yeye aliyetumwa na yeye” (Yohana 6:28-29, SUV).

Pia simulizi ya Yohana inaangazia uhusiano wa karibu kati ya Mungu Baba na Mungu Mwana, ambao ndiyo aina ya uhusiano Yesu anataka kuwa nao na wafuasi Wake (Yohana 15:9-11). Injili za Kisinoptiki zinaandika jinsi Yesu alivyofundisha umuhimu wa kuwa na imani, na Yohana anaonyesha jinsi Yesu alivyoiishi imani kupitia uhusiano Wake na Baba Yake.

Hivyo ndivyo simulizi nne za Injili zinavyolinganishwa. Hebu tufanye mapitio mafupi.

Tunaelewa kwamba Mathayo, Marko, na Luka huitwa Injili za Kisinoptiki kwa sababu wasomaji wanaweza kuziweka pamoja na kuona kufanana kwao. Lakini bado zina sifa zinazozifanya kila moja kuwa ya kipekee. Na ingawa Injili ya Yohana inakubaliwa kuwa ya kweli, bado inajitofautisha na nyingine kwa kutokuwa ya kisinoptiki.

Lakini kuna swali linalohitaji kujibiwa: Kwa nini tunapaswa kujali kuhusu kufanana na kutofautiana kwa simulizi za Injili? Inatuletea faida gani kama Wakristo?

Kujua kunaleta tofauti gani?

Photo by Travis Emmett on Unsplash

Ijapokuwa kujua kuhusu simulizi nne za Injili hakutupi alama za ziada, kunaweza kuongeza ufahamu wetu juu ya Yesu, kutusaidia kutumia mafundisho kutoka kila simulizi, na kutusaidia kuelewa tofauti ambazo zinaonekana kupingana.

Kujua kuhusu simulizi tofauti za Injili kunapanua mtazamo wetu juu ya Yesu. Ingawa tunaona Yeye ni Bwana, Mwana wa Mungu, Mwokozi, na Masihi, pia tunaona jinsi waandishi wanavyoangazia sifa tofauti. Simulizi za Injili zinatusaidia kumuona Yesu kwa namna nyingi, kama almasi.

• Picha ya Yesu katika kitabu cha Mathayo inathibitisha kwamba Mungu hutimiza ahadi Zake za kuwaokoa watu Wake.
• Picha ya Yesu katika kitabu cha Marko inaonyesha kwamba Yesu anashinda uovu kwa kujitoa sadaka.
• Picha ya Yesu katika kitabu cha Luka inaonyesha kwamba Yesu anajali zaidi wokovu wetu kuliko asili yetu.
• Picha ya Yesu katika kitabu cha Yohana inaonyesha kwamba Yesu ni Mungu katika mwili ambaye anataka kuwa pamoja nasi.

Kujua Yesu alikuwa nani kungeitia nguvu imani ya hadhira iliyokusudiwa na waandishi. Tunaishi katika wakati tofauti na changamoto tofauti, lakini masimulizi ya Injili bado yana umuhimu leo.

Zote zinatuita kuweka imani yetu kwa Yesu na kuishi imani hiyo. Zote zinatukumbusha kwamba ufalme wa Mungu unafanya kazi tofauti na ulimwengu. Zinatuandaa kwa ajili ya magumu. Zote zinatupa mafundisho kuhusu sala. Zinatuita tuishi maisha ya upendo usio na ubinafsi.

Lakini kila simulizi inatupa mafundisho ya kipekee:

• Injili ya Mathayo inaonyesha kwamba tunaweza kuamini ahadi za Mungu kwa sababu zinatimizwa katika Yesu.
• Injili ya Marko inatukumbusha kwamba Mungu ni mkuu kuliko nguvu yoyote katika dunia hii. Hatupaswi kuishi kwa wasiwasi.
• Injili ya Luka inatuhimiza kujilinda dhidi ya upendeleo na ubaguzi.
• Injili ya Yohana inatukumbusha kwamba safari yetu ya imani ni ya kibinafsi na haihitaji mfano wa kiroho mwingine zaidi ya Yesu ili kustawi.

Lakini vipi kuhusu tofauti ambazo zinaweza kuonekana kuwa zinakinzana?

Huenda umeona kwamba Injili za Kisinoptiki zinashughulikia matukio yanayofanana lakini zinayaandika kwa namna tofauti. Na hilo limewafanya baadhi ya watu kuhoji usahihi wa simulizi hizi.

Lakini Thomas Shepherd anatumia mfano wa mahakama kuelezea kwa nini tofauti zake zinathibitisha uhalali wa simulizi za Injili. Ikiwa mashahidi wengi wa tukio wangeeleza hadithi ile ile kwa usahihi kabisa, wangeonekana kuwa na shaka, kana kwamba walipanga hadithi zao kabla ya wakati.⁶ Tofauti ndogo ndogo hufanya simulizi ya kila shahidi kuwa ya kweli.

Ni kama hadithi maarufu kuhusu vipofu waliogusa sehemu tofauti za tembo na kufikia hitimisho tofauti. Kama wangeweza kugusa mnyama mzima, wangepata picha kamili.

Hivyo, tofauti zilizopo katika simulizi nne za Injili hazifuti uhalisi wake bali zinatupa ufahamu na mitazamo zaidi.

Kuna mambo mengi sana kuhusu maisha ya Yesu kiasi kwamba ilihitaji simulizi nne za hadithi Yake. Simulizi za Injili ni za thamani kwa ajili ya kujifunza Biblia kwa sababu ya mafundisho na matumizi ya ukweli yaliyomo ndani yake. Pia zinatupa ufahamu wa kina zaidi kuhusu Mungu ni nani.

Ikiwa unapenda kujifunza zaidi, tuna ukurasa unaotoa mbinu za kujifunza Biblia.

Bofya mojawapo ya viungo hivyo ili uanze hatua inayofuata ya safari yako.

1. Shepherd, Thomas, (Ph.D.), Episode 18: The Gospels (Part 2), “Faithful to the Scriptures,” Adventist… [↵]
2. Ibid. [↵]
3. Nichol, Francis D., Seventh-day Adventist Bible Commentary And Bible Students’ Source Book, Vol. 5 , Review and Herald Publishing Association (1978), p. 272. [↵]
4. Strauss, Mark L., (Ph.D.), Four Portraits, One Jesus: A Survey of Jesus and the Gospels, 1st ed., Zondervan Academic, (2007), p. 239. [↵]
5. NKJV Andrews Study Bible, Andrews University Press (2010), p.1376. [↵]
6. Thomas Shepherd, Ph.D. “Faithful to the Scriptures, Episode 17: The Gospels (Part 1)” [↵]

Majibu Zaidi