Kitabu cha Yohana: Muhtasari

Kitabu cha Yohana—simulizi ya nne ya Injili katika Agano Jipya—kinajitofautisha na Mathayo, Marko, na Luka kwa sababu ya mtazamo wake, lugha ya picha, na kina chake.

Injili zote nne zinamhusu Yesu, lakini kila moja ina mtazamo tofauti kidogo. Mathayo, Marko, na Luka huitwa “injili za kisinoptiki” kwa sababu ni rahisi kulinganisha upande kwa upande, na zinatumia mtindo unaofanana wa kuripoti katika simulizi zao.

Lakini inapokuja kwa akaunti ya Injili ya Yohana, zaidi ya asilimia 90 ya yaliyomo ni ya kipekee.¹ Kitabu chake kinatumia muda mwingi kwenye mawazo na theolojia inayohusiana na Yesu na huduma Yake, badala ya tu kuandika matukio na athari zake.

Na ni katika kitabu hiki tunakuta Yohana 3:16, ambayo bila shaka ndiyo aya ya Biblia inayotambulika zaidi duniani.

Simulizi ya Injili ya Yohana inazingatia kuelewa asili ya kina, tabia, na utume wa Yesu Kristo, na usomaji mmoja wa Yohana hautoshi. Kuna matabaka mengi katika maandishi yake, na kadri tunavyosoma zaidi, ndivyo tunavyogundua zaidi. Hivyo inafaa sana kwa ajili ya usomaji endelevu wa Biblia.

Kama vile tunavyotazama tena filamu tunayopenda au kusoma tena kitabu tunachokipenda, kila mara tunapofanya hivyo tunaweza kugundua jambo jipya, kufanya uhusiano mpya, au kupata mtazamo mpya wa kuthamini upekee wa mtazamo anaotoa Yohana.

Basi hebu tuanze kuchambua matabaka ya Injili kulingana na Yohana, na tujue ni nini kinachofanya iwe simulizi yenye maana sana ya Injili. Tutaangalia:

• Mwandishi wake
• Kusudi lake
• Mazingira na hadhira yake
• Mada na upekee wake
• Mafunzo yake

Hebu tuanze na historia fupi kuhusu mwanafunzi aliyeiandika.

Nani aliandika kitabu cha Yohana?

Photo by Travis Emmett on Unsplash

Ingawa uandishi wa Yohana unaweza kuwa na utata kidogo miongoni mwa wasomi, bado inakubalika sana kwamba kitabu cha Yohana huenda kiliandikwa na Yohana mwana wa Zebedayo—mmoja wa “Wana wa Ngurumo” (pamoja na ndugu yake Yakobo) ambao walikuwa wavuvi kutoka eneo la Galilaya (Mathayo 4:21-22; Marko 3:17). Alikuwa Myahudi wa Palestina na mmoja wa wanafunzi 12 wa Yesu Kristo, na anatajwa kama “yule mwanafunzi aliyependwa na Yesu” mara kadhaa.²

Wachache kati ya wasomi wanadai kwamba Myahudi mmoja aitwaye Yohana Mzee aliandika kitabu cha Yohana, au kwamba shule fulani iliyokuwa ikiendeleza mafundisho ya mtume Yohana iliandika kitabu hicho. Wengine pia wanamtaja Lazaro kama mhusika. Lakini ushahidi wa awali unaunga mkono kwa nguvu Yohana, mwanafunzi wa Yesu³ (asichanganywe na Yohana Mbatizaji, ambaye alikuwa jamaa wa Yesu na mtu aliyeitwa “kutayarisha njia” kwa ajili ya huduma Yake).⁴

Kati ya waandishi wanne wa simulizi za Injili, Marko na Luka hawakuwa wanafunzi. Na ingawa Mathayo alikuwa kweli mmoja wa wanafunzi, Yohana alikuwa karibu sana na Yesu (Yohana 13:22-25). Alikuwa sehemu ya “kikundi cha ndani” cha wanafunzi pamoja na Yakobo na Petro, hivyo aliandika akiwa na mtazamo wa karibu na wa mshangao juu ya huduma ya Yesu.

Kusudi la Injili ya Yohana

Mwisho wa kitabu chake, Yohana anaeleza wazi kabisa kusudi lake:

“Basi kuna ishara nyingine nyingi alizozifanya Yesu mbele ya wanafunzi wake, zisizoandikwa katika kitabu hiki. Lakini hizi zimeandikwa ili mpate kuamini ya kwamba Yesu ndiye Kristo, Mwana wa Mungu; na kwa kuamini mwe na uzima kwa jina lake” (Yohana 20:30-31, SUV, msisitizo umeongezwa).

Yohana alikusudia kuonyesha, badala ya kusema tu, kwamba Yesu ni Masihi, Mwana wa Mungu, na kwamba uzima wa milele unapatikana kupitia Kwake peke yake. Alitoa mtazamo wa kina zaidi juu ya maana ya utambulisho wa Yesu kwa wanadamu. Na huu mtazamo wa kina ndio unaoufanya iwe tofauti na mtindo wa moja kwa moja, wa kihabari wa simulizi nyingine za Injili.

Mathayo, Marko, na Luka wanashiriki mambo mengi yanayofanana katika jinsi walivyoandika huduma ya Yesu (Mathayo na Luka huenda walifuata muhtasari wa Marko).⁵ Lakini hata kati ya hao watatu, malengo yao yanatofautiana kidogo.

Mathayo aliandika akiwa na wasikilizaji wa Kiyahudi akilini, akisisitiza kwamba Yesu ni mwenye mamlaka kuu kuliko Musa, ambaye wakati huo alichukuliwa kuwa nabii anayeheshimiwa zaidi wa Israeli na chanzo cha hekima.⁶

Marko, simulizi fupi zaidi ya Injili, inaelekea zaidi kwenye matendo, inalenga matukio, na inamwonyesha Yesu kama kiongozi mtumishi.

Na Luka, akaunti ndefu zaidi ya Injili, huenda iliandikwa kwa ajili ya wasikilizaji wa Mataifa na ilisisitiza jinsi wokovu kupitia Yesu unavyopatikana kwa yeyote anayeamini.

Lakini Yohana, alijitahidi kueleza sio tu Yesu ni nani, bali pia maana yake kwetu. Alisisitiza kwamba Yesu ni “MIMI NIKO,”⁷ na akaunti yake ya Injili ina kauli kadhaa za Yesu za “Mimi ni…” (ambazo tutaziangalia muda sio mrefu). Jina hili linaonyesha kuwepo kwa Mungu milele, na lilikuwa wazo lililozoeleka na lenye maana kwa Wayahudi.

Kwa kweli, kitabu cha Yohana kinaanza na, “Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Huyo mwanzo alikuwako kwa Mungu” (Yohana 1:1-2, SUV). Tangu mwanzo, Yohana anasema kwamba Yesu ni wa milele: Alikuwako, yuko, na atakuwako milele (Waebrania 7:24).

Lakini kwa nini Yohana aliona ni muhimu kuthibitisha kwamba Yesu alikuwa Masihi na Mwana pekee wa Mungu? Je, wasikilizaji wake wasingekuwa tayari wanaamini hivyo?

Mazingira na wasikilizaji wa Yohana

Kwa kweli Yohana aliandika akaunti yake ya Injili miongo kadhaa baada ya Yesu kupaa mbinguni. Imani ya jadi ni kwamba aliandika katika miaka ya 90 ya karne ya kwanza, na Yesu alipaa mbinguni mwaka wa 33 MK.⁸

Mwana-teolojia Craig S. Keener anabainisha, “Wakati huu, Wayahudi walikuwa wametawanyika kote mashariki ya Ugiriki, ikiwa ni pamoja na miji ya Asia Ndogo, kwa sababu ya vita vya Wayahudi na Warumi vya mwaka 66-70 MK.”⁹ Hekalu la Yerusalemu pia liliharibiwa mwaka 70 MK, hivyo matukio makubwa yalikuwa yametokea wakati Yohana aliandika kitabu chake.

Kulikuwa na machafuko ya kiraia wakati huu pia. Kulikuwa na migogoro kati ya Mafarisayo, marabi, na wafuasi wa Yesu huku makundi ya wasomi (Mafarisayo na marabi) yakipigania uaminifu wa watu. Hii “huku kupambania madaraka kulipelekea juhudu za kuwafanya waamini wa Kiyahudi wasikaribishwe kwenye masinagogi.”¹⁰

Sio hivyo tu, kulikuwa na shinikizo kubwa kutoka kwenye utamaduni kumheshimu Domitian, mfalme wa Kirumi, kama mungu. Waumini Wayahudi huenda walikuwa wamesamehewa kuonyesha utii kwa Kaisari Domitian, lakini kama baadhi yao pia walifukuzwa kwenye masinagogi, wangeonekana kama wasio waaminifu ikiwa hawangemheshimu pia mfalme.¹¹

Hivyo kulikuwa na machafuko mengi yanayowazunguka wasikilizaji wa Yohana—Wayahudi na Wagiriki katika ulimwengu mpana wa Kigiriki-Kirumi huko Efeso na kwingineko¹²—na alitaka kuwahimiza, na hatimaye kila mtu, kusimama imara katika imani yao kwa:

• Kuja kwenye imani ya wokovu katika Yesu (Yohana 3:16; 6:29; 17:3)
• Kuelewa upendo wa kina uliokuwa tabia ya Yesu (Yohana 10:11; 14:6)
• Kukua katika uhusiano wa dhati, wa kufurahisha, wa kuleta uzima pamoja Naye (Yohana 15:1-11)

Hivyo Yohana pia alikuwa na kusudi la kiinjilisti. Alitaka kueneza Injili ya Yesu ili watu wote waweze:

• Kuamini kwamba Yeye ndiye Masihi na Mwana wa Mungu
• Kumkubali kama Bwana na Mwokozi wao
• Kuelewa kusudi Lake la kurejesha ubinadamu

Lakini hilo halikuwa jukumu rahisi wakati utamaduni, serikali, na sehemu kubwa ya watu walikuwa aidha wanapingana na, au wamechanganyikiwa kuhusu imani hii.

Ndiyo maana Yohana aliandika simulizi yake ya Injili kwa muundo wa kipekee lakini wenye kusudi la kina.

Nini cha kipekee kuhusu Injili ya Yohana?

Photo by Javier Miranda on Unsplash

Yohana anaanza kitabu chake kwa kuwakumbusha wasomaji mwanzo kabisa wa hadithi ya ubinadamu—uumbaji, dhambi, na unabii wa kwanza kuhusu Yesu (Yohana 1:1-35, tazama pia Mwanzo 3).

Alikuwa anaonyesha kwamba Yesu Kristo ndiye utimilifu wa ule unabii wa Mwanzo. Wakati Adamu na Hawa walipomwasi Mungu katika Bustani ya Edeni, dhambi iliingia ulimwenguni (Mwanzo 3:6), lakini Mungu katika mwili (Yesu) alitoa suluhisho kwa kila kitu kilichoharibika.

Kulingana na Eugene H. Peterson, profesa wa theolojia na mwandishi wa tafsiri ya The Message Bible, “Urekebishaji wote unafanyika kwa kunena—Mungu akisema wokovu uwepo katika nafsi ya Yesu. Yesu, katika simulizi hili, sio tu kwamba ananena neno la Mungu; Yeye ndiye neno la Mungu.”¹³

Wakati huohuo, Yohana 1:1 inaweka msingi wa kanuni muhimu ya Kikristo: Utatu. Mungu Baba, Mungu Mwana (Yesu), na Mungu Roho Mtakatifu.

“Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu” (Yohana 1:1, SUV).

“naye Neno alikuwako kwa Mungu” inaonyesha uhusiano katika Uungu, na “Neno alikuwa Mungu” inaonyesha umoja—Yesu ni sehemu ya huyo Mungu, yule wa “hapo mwanzo” (msisitizo umeongezwa).

Na hivyo, kama mtaalamu wa Biblia Andreas Köstenberger anavyosema, “…Mungu wa kweli mmoja anajumuisha zaidi ya nafsi moja, wanahusiana wao kwa wao, na wamekuwepo daima.”¹⁴

Na ni hili Neno lililofanyika mwili (Yohana 1:14) katika Yesu, Masihi na Mwana wa Mungu.

Hili lilikuwa jambo kubwa kwa Yohana kuthibitisha. Na ili kusaidia hoja yake, alilenga majina maalum, matamko, ishara, na alama za Yesu kutoka Maandiko.

Majina 7 ya Yesu katika Yohana

Ili kusaidia kuonyesha kwamba Yesu alikuwa Masihi na Mwana wa Mungu, Yohana anajumuisha majina saba ya Yesu katika sura ya kwanza kabisa.

Kila moja ya majina haya linaonyesha sehemu tofauti ya tabia ya Yesu, na kadhaa zinaendana na unabii wa Agano la Kale kuhusu Yesu—ambao wengi wa wasikilizaji wa Yohana wangekuwa wanafahamu sana.

Kwa majina haya, Yohana anasema, “Ndiyo, Yesu ndiye yule ambaye tumekuwa tukimsubiri!”

Yesu Mwenyewe pia alitoa dai hili kwa kauli kadhaa za “Mimi ndimi”, ambazo Yohana amejumuisha katika injili yake.

Kauli 7 za “Mimi ndimi” za Yesu katika Yohana

Yohana anajumuisha kauli saba tofauti za “Mimi ndimi” ambazo Yesu alitoa wakati wa huduma Yake ili kuwasaidia wafuasi Wake kuelewa utambulisho na kusudi Lake (marejeo kutoka SUV):

1. “Mimi ndimi chakula cha uzima” (6:35)
2. “Mimi ndimi nuru ya ulimwengu” (8:12; 9:5)
3. “Mimi ndimi mlango” [lango] (10:7-9)
4. “Mimi ndimi mchungaji mwema” (10:11-14)
5. “Mimi ndimi ufufuo na uzima” (11:25)
6. “Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima” (14:6)
7. “Mimi ndimi mzabibu wa kweli” (15:1)

Na hizi ni zaidi ya kauli ya Yesu ya moja kwa moja kuhusu utambulisho Wake wa kiungu.

“Yesu akawaambia, Amin, amin, nawaambia, Yeye Ibrahimu asijakuwako, mimi niko” (Yohana 8:58, SUV).

Kauli hizi zote zinaonyesha sio tu uungu Wake, bali pia uhusiano Wake na wanadamu na nafasi Yake katika wokovu wetu. Yohana anazijumuisha ili kuonyesha kwamba haya sio mawazo yake mwenyewe, bali Yesu mwenyewe alisema mambo haya.

Na ili kuonyesha zaidi nguvu na uungu Wake, Yohana anaelezea miujiza kadhaa ya Yesu, ambayo inajumuisha sita ambayo hayapatikani katika Injili nyingine.

Ishara 8 alizofanya Yesu katika Yohana

Nusu ya kwanza ya kitabu cha Yohana inazingatia ishara saba tofauti, au miujiza, ambayo Yesu alifanya. Mwishoni mwa kitabu, Yohana aliongeza ishara nyingine, na kufanya jumla kuwa nane.

Hii haimaanishi kwamba hii ndiyo miujiza pekee ambayo Yesu alifanya, au hata kwamba Yohana ametaja zote,¹⁹ bali ishara hizi hasa “zimeandikwa ili mpate kuamini ya kwamba Yesu ndiye Kristo, Mwana wa Mungu; na kwa kuamini mwe na uzima kwa jina lake” (Yohana 20:31, SUV).

Yohana anajumuisha ishara hizi ili kuthibitisha utambulisho wa Yesu, na zinahusiana na kauli za Yesu za “Mimi ndimi.”²⁰

Photo by Debbie Widjaja on Unsplash

Ishara hizi zote zinaonyesha kile Kristo alichofanya wakati wa huduma Yake.

Yohana analinganisha ishara za Yesu na kauli za “Mimi ndimi” za Yesu ili wasomaji wake waone kwamba Yesu hakuzungumza tu kuhusu Yeye mwenyewe, matendo Yake yalithibitisha mara kwa mara madai Yake.

Lugha ya picha katika Injili ya Yohana

Yohana alitumia mara kwa mara lugha ya picha ili kuwasaidia wasomaji wake kuelewa zaidi kuhusu Yesu. Ishara hizi ni pamoja na:

• Maji (Yohana 4:1-26; 7:37-38)
• Mkate (Yohana 6:25-40)
• Nuru (Yohana 8:12-18; 12:34-36, 46)
• Mchungaji (Yohana 10:1-16, 27-28)

Picha hizi zote zinaashiria kwamba Kristo ndiye faraja yetu ya milele (maji), chakula chetu cha kiroho (mkate), ukweli usiobadilika na unaoangaza (nuru inayofukuza giza), na mlinzi na mtoaji mkuu (mchungaji).

Kwa kujumuisha ishara hizi, Yohana alitoa uthibitisho wa dai la Yesu kuwa Yeye ndiye njia, ukweli, na uzima (Yohana 14:6). Hii inatusaidia kuelewa jinsi Yeye alivyo chanzo cha kila kitu tunachohitaji tunapotembea pamoja Naye.

Vipengele vya Kipekee vya Yohana

• Zaidi ya asilimia 90 ni vya kipekee kwa Yohana
  • Inaonyesha maana, mada, na athari za kihisia za jambo fulani, badala ya kutoa maelezo ya moja kwa moja tu
  • Inamwasilisha Yesu kama hekalu jipya na kitovu cha ibada kwa watu wa Mungu, akiwaleta pamoja waumini wote kutoka sehemu na nyakati zote
  • Inajumuisha tofauti zilizoongezwa (mfano: nuru dhidi ya giza, uzima dhidi ya kifo, upendo dhidi ya chuki, n.k.)
• Haijumuishi ukoo wa Yesu
• Haijumuishi simulizi la kuzaliwa kwa Yesu, utoto wake, majaribu, kubadilika sura, au kupaa kwake. Inalenga huduma na misheni yake.
• Haijumuishi mafumbo yoyote
• Inajumuisha miujiza 6 ambayo haijarekodiwa katika injili nyingine
• Inajumuisha “Hotuba ya Chumba cha Juu” (Yohana 13)
• Inajadili mwanzo wa huduma ya Yesu (injili za sinoptiki kwa kiasi kikubwa hazijumuishi mwaka wa kwanza wa huduma ya Yesu)²⁵

Ungependa kujifunza zaidi kuhusu mwandishi wa Injili hii?

Unavutiwa kujua zaidi kuhusu maana ya wokovu kwako?

Ungependa kujifunza zaidi kuhusu simulizi nyingine za Injili?

Tembelea kurasa zetu kuhusu Mathayo, Marko, na Luka!

Kurasa zinazohusiana

1. Burge, Gary, Philip Comfort and Marianne Thompson, NLT Life Application Study Bible, p.1790. [↵]
2. John 13:23, 19:26, 20:2, 21:7, and 21:20[↵]
3. Keener, Craig S, Cultural Background NIV Study Bible, p. 1803. [↵]
4. Isaiah 40:3; Malachi 3:1. [↵]
5. “What Are the Synoptic Gospels, and Where Do They Come From?” Zondervan Academic (Sept 18, 2017). [↵]
6. Schreiner, Patrick, PhD, “The Sermon on the Mount and Jesus as the New Moses,” BibleProject (2018). [↵]
7. Martin, Jenna, “The Meaning of Yahweh: Why It Matters in Biblical Studies,” BibleStudyTools (April 2024). [↵]
8. Köstenberger, Andreas J, ESV Study Bible, p. 1806. [↵]
9. Keener, Craig S., PhD, Cultural Background NIV Study Bible, p. 1803. [↵]
10. Ibid. [↵]
11. Ibid. [↵]
12. Köstenberger, Andreas J. ESV Study Bible, p. 2015. [↵]
13. Peterson, Eugene H, “John,” The Message Bible, (2018), p. 1246. [↵]
14. Köstenberger, Andreas J, ESV Study Bible, p. 2019. [↵]
15. The title “Lamb of God” is in reference to the sacrificial lamb of the passover in the Old Testament. The Lord “passed over” houses in Egypt that had lamb’s blood on the doorpost (Exodus 12:12-13). [↵]
16. “Titles and Names of Christ: Messiah,” BibleHub. [↵]
17. “Titles and Names of Jesus: King of Israel,” BibleHub. [↵]
18. Prophecy about the King of Israel, or the King of the Jews, is a central theme throughout the Old Testament. Other verses with this theme include 2 Samuel 7:12-13, Psalm 110:1-2, and Isaiah 9:6-7, among others. [↵]
19. John’s Gospel account also mentions Jesus’ resurrection (John 20:1-18) and His appearance in the upper room (John 20:19-30). [↵]
20. Asp, Eric, “The Miraculous Signs and the Identity Statements of Jesus, as Recorded in the Gospel of John,” (Feb. 7, 2012). [↵]
21. In the CSB, Jesus says, “I am the gate,” and the pool of Bethesda where Jesus healed the paralytic is by the Sheep Gate in Jerusalem. [↵]
22. Some scholars argue that the Greek phrase that Jesus used here (ἐγώ εἰμι or egō eimi) can be translated to “I am.” [↵]
23. A shepherd takes care of his sheep, and Jesus is seen here taking care of His disciples. A few verses later in John 21:15-17 (ESV), Jesus instructs Peter to tend and feed His lambs and sheep. [↵]
24. Peterson, Eugene H., “John,” The Message Bible, (2018), p. 1246. [↵]
25. Köstenberger, Andreas J, ESV Study Bible, p. 1826. [↵]

Majibu Zaidi