Muhtasari wa Kitabu cha Warumi: Imani, Haki, Mahusiano

Kitabu cha Warumi ni mojawapo ya barua 21, au barua wazi, katika Agano Jipya. Na ingawa ni maandiko ya kale ya kibiblia, bado yana umuhimu mkubwa (kiasi cha kushangaza) kwa maisha yetu leo.

Mtume Paulo aliandika barua hii kwa ajili ya makanisa yaliyokuwa Rumi, ambayo wakati huo yalikuwa jamii iliyogawanyika na iliyokuwa ikibishana mara kwa mara. Lakini ujumbe wake kwao pia unatupatia ufafanuzi wa kina na wa moja kwa moja wa kisa cha Injili ya Yesu Kristo.

Inafafanua kile ambacho “habari njema” hiyo inamaanisha kweli kwa kila mwanadamu.
Pia ni barua ndefu na ngumu zaidi kati ya barua zote za Paulo.

Hivyo basi, hebu tujaribu kufanya usomaji na uchambuzi wa kitabu hiki kuwa rahisi zaidi kwa kuweka baadhi ya maelezo muhimu ya muktadha, kutambua mawazo makuu, na kufafanua umuhimu wake wote. Tutashughulikia:

• Nani aliandika Warumi na kwa nini
• Nini kilikuwa kinatokea Roma wakati huo
• Mada kuu za Warumi
• Mafunzo ya maisha kutoka kitabu cha Warumi

Hebu tuanze na maelezo muhimu ya msingi na kuchunguza kusudi la barua hii.

Nani aliandika Warumi na kwa nini ilikuwa muhimu?

Photo by Kelly Sikkema on Unsplash

Kitabu cha Warumi ni mojawapo ya nyaraka 13 za Agano Jipya zilizoandikwa na mtume Paulo, na urefu wake pamoja na undani wake vinakifanya kuwa cha kipekee kati ya barua zake nyingine. Kinashughulikia mafundisho ya msingi ya Ukristo.

Kwa ufupi, kabla ya Paulo kuwa mhubiri anayeenda kutoka mahali hadi mahali na mwanzishaji wa makanisa kwa ajili ya Kristo, alikuwa rabi Myahudi mwenye kujivunia ambaye alikuwa miongoni mwa Mafarisayo. Lakini hilo lilibadilika baada ya tukio lake la uongofu “njiani kuelekea Dameski,” na akawa mwinjilisti wa kweli wa Kikristo kwa watu wa Mataifa (jina la kawaida kwa wasio Wayahudi) katika ulimwengu wa Kirumi wa kale.¹

Na ilikuwa wakati wa safari za kimishonari za Paulo, na hata alipokuwa gerezani, ndipo aliandika barua kadhaa za moyoni kwa makanisa mbalimbali aliyotembelea.

Kila barua iliitwa kwa jina la maeneo ya kijiografia ambapo jamii hizi za waumini zilikuwa zikikusanyika (Wagalatia ilikuwa kwa makanisa ya Galatia, Waefeso kwa wale wa Efeso, n.k.), na zilikuwa na ujumbe maalum kwa kundi hilo. Hivyo basi, Paulo aliandika Warumi “kwa wote walioko Rumi, wapendwao na Mungu, walioitwa kuwa watakatifu” (Warumi 1:7, SUV).

Aliandika Warumi alipokuwa Korintho katika safari yake ya tatu ya kimishonari mwaka wa 57 BK kwa Wakristo Wayahudi na Wakristo wasio Wayahudi katika makanisa madogo ya nyumbani kote Rumi.²

Tim Mackie, PhD, mtaalamu wa maandiko ya Kiebrania na utamaduni wa Kiyahudi, anaeleza kwamba wakati Paulo alipoandika, waumini Wayahudi na wasio Wayahudi ndani ya makanisa haya hawakuwa na maelewano. Mara kwa mara walikuwa wakibishana kuhusu sheria za chakula, tendo la tohara, sikukuu takatifu, na imani, sheria, na desturi nyingine za Kiyahudi za muda mrefu.

Katika historia yote ya binadamu, pale ambapo makundi mawili tofauti yanapokuwa sehemu ya jamii moja, ni jambo la kawaida sana kwao kugongana kutokana na maswala ya utambulisho yanayotokana na hofu, kutokuwa na usalama, kiburi, na ukweli kwamba mabadiliko daima ni magumu. … hata kwa makundi yanayokuja pamoja chini ya mazingira mema.

Na katika jamii hii mchanganyiko ya waumini, baadhi ya Wakristo wasio Wayahudi wenye hadhi ya juu katika jamii ya Kirumi walikuwa wakiwadharau Wakristo Wayahudi kwa sababu ya kushikilia kwao mila zao za kidini. Vivyo hivyo, baadhi ya Wakristo Wayahudi walikuwa wakiwatendea Wakristo wasio Wayahudi kana kwamba wao ni waumini wa “daraja la pili”³ kwa sababu hiyo hiyo—tofauti katika ibada na desturi za kiroho.

Ingawa makundi yote mawili yalikuwa yanadai Mwokozi yule yule.

Sisi binadamu mara nyingi tunaogopa mambo tusiyoyaelewa kikamilifu ambayo yanaweza kutishia mifumo tuliyoizoea ya maisha yetu. Na hakika hilo liliendeleza mgogoro ndani ya jamii ya kwanza ya Wakristo huko Roma. Makundi haya mawili yalikuwa yamejikita kwenye tofauti zao, badala ya kujaribu kuungana chini ya imani ya kweli na ya dhati kwa Yesu.

Ndiyo maana Paulo alitaka kuwatia moyo kundi hili lililoungana huko Rumi kuondoa mtazamo wao kutoka kwenye tabia zao na muonekano wa nje, na kuupeleka tena kwa Yule ambaye tabia yao ilipaswa kumwakilisha na kumdhihirisha—Yesu Kristo, Masihi na Mwokozi wao. Alisisitiza kwamba “tohara ni ya moyo” kulikuwa muhimu zaidi kuliko ishara yoyote ya kimwili au ya mfano wa imani (Warumi 2:29, SUV).

Hivyo basi, Paulo anaponukuu nabii wa Agano la Kale Habakuki na kusema “Mwenye haki ataishi kwa imani”⁴ (Warumi 1:17, SUV; Habakuki 2:4), hasemi kwamba tabia haina umuhimu. Anawakumbusha makanisa ya Roma kwamba tabia ya kufanana na Kristo ni matokeo ya imani katika Yesu. Sio njia ya kupata kibali, hadhi, au wokovu.

Basi ni vipi mambo haya yaliweza kuharibika kiasi hiki katika jamii yenye bidii na inayokua ya waumini wapya? Hebu tuangalie kwa upana zaidi kile kingine kilichokuwa kinaendelea wakati huo.

Nini kilikuwa kinatokea Roma wakati Paulo alipoandika barua hii?

Dola ya Kirumi ya karne ya kwanza ilikuwa imefanikiwa kufanya kile ambacho ustaarabu wenye nguvu umekuwa ukifanya katika historia. Walikuwa wameteka maeneo kwa kutumia nguvu, kisha kuwatesa na kuwatoza kodi kubwa.

Hii ilisababisha pengo kubwa la kiuchumi miongoni mwa watu. Matajiri walifurahia anasa kama vile maji yanayotiririka majumbani mwao, nyumba za kuogelea, na majumba makubwa ya kifahari. Kwa karibu kila mtu mwingine, maisha ya kila siku yalikuwa magumu na yenye mzigo.

Idadi ya watu wakati huo ilikadiriwa kuwa milioni moja, wengi wao wakiwa ni watumwa na wahamiaji wasio raia. Thomas R. Schreiner, PhD, anasema kwamba Rumi ilikuwa “mji uliokuwa umejaa kupita kiasi, wenye kelele nyingi, na harufu mbaya—mahali palipokuwa na kila wema na uovu unaojulikana kwa mwanadamu.”⁵

Katika mazingira haya, jamii ya Warumi ilikuwa na mfumo wa tabaka, ambapo wanaume walioelimika walikuwa na ushawishi na mamlaka makubwa zaidi, na wanawake, watoto, na maskini walikuwa na ushawishi mdogo sana (au hawakuwa nao kabisa).⁶

Watu wengi mjini Rumi hawakuwa wafuasi wa Yesu, lakini kulikuwa na idadi kubwa ya Wayahudi na uwepo unaokua wa Wakristo kutokana na Injili kuenea kutoka Yerusalemu (Matendo 2:41, 47).

Kitu kimoja kikubwa kilichovuruga jamii ya waumini wa Rumi ni wakati Kaisari Klaudio alipowaamuru Wayahudi waondoke kabisa Rumi (Matendo 18:2). Lakini baada ya miaka mitano, Wayahudi waliruhusiwa kurudi katika eneo la Rumi.⁷

Hivyo kwa miaka kadhaa, kanisa la Kikristo mjini Rumi lilikua bila ushawishi wa utamaduni wa Kiyahudi au msisitizo juu ya sheria ya Musa. Wayahudi waliporudi, huenda walikuta kanisa ambalo, kwao, lilionekana kuwa mbali sana na mila, taratibu, na mbinu za ibada ambazo zilikuwa muhimu sana na za maana katika maisha yao.⁸

Na hivyo, kwa kueleweka, mgongano wa tamaduni ulisababisha kujilinda na mabishano. Wakristo Wayahudi huenda walijisikia kama wanarudi kwenye kanisa wasilolitambua, na Wakristo wasio Wayahudi huenda walihisi kama Wayahudi wanalazimisha desturi zao za kipekee kwa jamii nzima.

Ni vigumu mambo yanapobadilika, hasa pale ambapo kitu ambacho kilitufanya tujisikie salama na wenye thamani sasa kinatufanya tuhisi kutengwa. Mara nyingi inaweza kuhisiwa kama sehemu ya utambulisho wetu inatishiwa, hasa mambo ambayo daima yamekuwa na maana kwetu hayathaminiwi tena. Inaweza kuhisiwa kama tunahitaji “kurekebisha” mambo ili jamii yetu iweze kuhisi kama “nyumbani” tena.

Tunaweza bado kuona haya kila mahali leo. Iwe ni kazini, kwenye mtaa, katika jamii ya waumini, au hata kwenye familia inayokua haraka, watu wanapokuja na kuvuruga hali ilivyo au wasiposhiriki maadili yetu, mara nyingi hofu na mvutano hufuata. Kisha inaweza kuchukua sura ya uvumi, kuepukana, mabishano, au hata mapigano ya kimwili.

Tofauti zinaweza kutugawanya kwa njia nyingi na kutufanya tuhisi hatarini au kutishiwa. Hivyo Paulo alijua alihitaji kukumbusha makanisa ya Roma kwamba watu kutoka mataifa na asili zote wako chini ya neema ya Mungu, ambayo haitoi nafasi ya kuhukumu au kujilinganisha kati ya wanadamu.

Anasema wazi kabisa katika Warumi 1:14-16 kwamba anahisi analazimika kuhubiri kwa kila mtu kwa sababu wokovu ni zawadi ya Mungu kwa kila mtu.

“Nawiwa na Wayunani na wasio Wayunani, nawiwa na wenye hekima na wasio na hekima. Kwa hiyo, kwa upande wangu, mimi ni tayari kuihubiri Injili hata na kwenu ninyi mnaokaa Rumi. Kwa maana siionei haya Injili; kwa sababu ni uweza wa Mungu uuletao wokovu, kwa kila aaminiye, kwa Myahudi kwanza, na kwa Myunani pia” (SUV).

Hali hiyo bado ni kweli kwetu leo. Ingawa tofauti zinaweza kutufanya tuhisi wasiwasi au kujilinda, hazipaswi kuwa hivyo… tukikumbuka Yesu ni nani katika maisha yetu na kwamba upendo Wake unatufunga sote pamoja.

Kwa kweli, hilo ni mojawapo ya mada kuu katika kitabu cha Warumi.

Zipi ni mada kuu katika Warumi?

Photo by kues1 on Freepik

Paulo alilazimika kuwasiliana na jamii yenye utofauti mkubwa ambayo haikuwa inaelewana, na pia ilijumuisha wengi waliokuwa wananyanyaswa na ushuru mkubwa katika jiji lililojaa watu. Lakini alielewa kwamba, ingawa Yesu alikufa kwa ajili ya dhambi za ulimwengu, dhambi yenyewe bado ingekuwa vita vya kudumu katika maisha ya kila siku.

Dhambi, na mizizi yake katika hofu na ubinafsi, inapinga moja kwa moja tabia ya Mungu ya upendo, uaminifu, na kujitoa. Kama vile ncha mbili za sumaku. Kwa hiyo, ni wazi kwamba dhambi hututenga na Mungu.

Na kwa sababu sisi sote wanadamu tunaishi na asili ya dhambi, au mwelekeo wa ndani wa hofu na ubinafsi, hiyo inamaanisha tunaishi katika mvutano wa kudumu, mvutano kati ya mapenzi ya Mungu na mapenzi yetu wenyewe. Paulo alitaka kuhakikisha kwamba Wakristo wa Rumi wanaelewa hili kikamilifu, kwa kuwa ingekuwa ndiyo msingi wa kukua kwao katika mitazamo yao.

Paulo alikabiliana na wasikilizaji wake kwa ujasiri, ufahamu, huruma, na ukweli wa kiroho alipokuwa akizungumzia mambo muhimu kuhusu wokovu kupitia Kristo, haki kwa imani, na upendo kwa mtu mwingine.

Hebu tuangalie kila moja ya haya kwa undani zaidi.

Wokovu Kupitia Kristo

“Utakatifu,” “mtakatifu,” “mwenye haki,” na “asiye na haki” ni baadhi ya maneno ambayo huenda yakahisi kutokupendeza kuyasikia kwa sababu mara nyingi tunayachukulia kutokana na jinsi yanavyowakilishwa visivyo na wanadamu, ambapo mara nyingi huonekana kama kiburi kuliko kuwa watakatifu kweli kweli, wenye kutakaswa, au wenye haki kweli kweli.

Lakini katika maana yake halisi, utakaso ni mchakato wa kutakaswa kutoka dhambini—ambao tayari ni vita vigumu, kwa kuwa dhambi ni sehemu ya asili ya mwanadamu.

“kwa sababu wote wamefanya dhambi, na kupungukiwa na utukufu wa Mungu” (Warumi 3:23, SUV).

Kwa kuwa asili ya Mungu ni kinyume kabisa na dhambi,⁹ njia pekee ya kumkaribia ni ikiwa tutafanywa watakatifu, au safi. Lakini hatuwezi kufanya hivi kwa nguvu zetu wenyewe.

Paulo anaeleza katika Warumi kwamba kupitia kifo na ufufuo wa Yesu, tunatakaswa na kuokolewa kutoka dhambini kwa sababu Yeye alilipa gharama ya dhambi kwa ajili yetu sote.

“Bali Mungu aonyesha pendo lake yeye mwenyewe kwetu sisi, kwa kuwa Kristo alikufa kwa ajili yetu, tulipokuwa tungali wenye dhambi” (Warumi 5:8, SUV).

Dhambi haihitaji kututawala tena.

Mungu aliumba njia ya sisi kuokolewa kupitia Mwanawe, Yesu, ambaye anatoa wokovu, au usalama kutoka kwa matokeo ya mwisho ya dhambi (uharibifu), kwa yeyote anayemwamini.

Hivyo Yesu alifanya sehemu yake… Sisi tunapaswa kuitikiaje?

Haki kwa imani

Wokovu ni zawadi, na imani kwa Mtoaji (Yesu) ndiyo lango la kuingia katika haki ya Mungu Mwenyewe. Paulo anasema,

“Kwa sababu, ukimkiri Yesu kwa kinywa chako ya kuwa ni Bwana, na kuamini moyoni mwako ya kuwa Mungu alimfufua katika wafu, utaokoka. Kwa maana kwa moyo mtu huamini hata kupata haki, na kwa kinywa hukiri hata kupata wokovu” (Warumi 10:9-10, SUV).

Kukubali wokovu kupitia Kristo kunamaanisha tunaweza kumtumaini na kuweka imani yetu yote kwake. Tunapofanya hivi, tunakuwa wenye haki, kama Yesu!

Lakini… jamani, kuna neno lingine tena: “haki.” Kwa bahati mbaya, neno hili mara nyingi linahusishwa na mtazamo wa kujiona bora kuliko wengine. Lakini katika wakati wa Paulo, lilimaanisha tu kuwa katika “msimamo sahihi” mbele za Mungu. Hivyo, dokezo kubwa la maana ya kweli ya neno hili limo ndani ya neno lenyewe.

Lakini kumbuka, kwa kuwa sisi ni wenye dhambi, hakuna njia yoyote ya sisi kuwa wenye haki kwa nguvu zetu wenyewe, haijalishi tunafuata sheria ngapi za Musa au kanuni za kidini. Nabii Isaya anasema, “Kwa maana sisi sote tumekuwa kama mtu aliye mchafu, na matendo yetu yote ya haki yamekuwa kama nguo iliyotiwa unajisi” (Isaya 64:6, SUV).

Ukweli huu ndio ulimweka huru Martin Luther alipokuwa mtawa na akifundishwa kuhusu haki. Wakati huo, alikuwa anajaribu kupata haki kupitia matendo ya kidini kama kufunga, kuomba, na kukiri dhambi zake mara kwa mara. Lakini alikata tamaa kwa sababu matendo haya, au “matendo ya sheria,” hayakumfanya asiwe na dhambi au kuwa mwenye haki zaidi.

Kwa maneno yake mwenyewe, alisema, “Ingawa niliishi kama mtawa mwema na hakuna mtu angeweza kunikosoa kwa matendo yangu, nilihisi na nilijua kwamba mimi ni mwenye dhambi mbele za Mungu. Nilikuwa na dhamiri iliyosumbuka sana. . . . Nilimchukia Mungu mwenye haki anayewaadhibu wenye dhambi.”¹⁰

Lakini baadaye, alianza kujifunza Warumi kama profesa wa chuo kikuu na akagundua kwamba tunapata haki kwa imani katika Yesu, sio kwa mambo tunayofanya. Ufahamu wake mpya kupitia kitabu cha Warumi ulimpelekea kuwa kiongozi wa Matengenezo ya Kiprotestanti, harakati kubwa ya Kikristo iliyobadilisha “kile watu walichoamini, jinsi walivyoabudu, na jinsi walivyoishi.”¹¹

Martin Luther alijifunza kwamba bila Yesu, kile tunachoweza kutoa ni sawa na nguo iliyotiwa unajisi. Lakini pamoja na Yesu na haki Yake, tunaonekana safi na kamili mbele za Mungu, na uhusiano wetu Naye unakuwa mzuri bila “ugonjwa” wa dhambi juu yetu (Warumi 3:21-26).

Hii ndiyo habari njema kuu ya Injili ya Mwana wa Mungu ambayo Paulo alikuwa akishirikisha Warumi, na sisi pia tunaweza kufaidika na maarifa haya.

Kujua ni jambo la ajabu, na kutenda kunaweza kuwa vizuri pia— alimradi kutenda kwetu kwanza kunaanza na imani katika Yesu.

Basi Paulo aliwaelezaje Warumi kwamba wanaweza kuonyesha imani yao kwa Kristo na kudhihirisha haki Yake?

Upendo kwa wengine

Photo by RDNE Stock project

Inaonekana kama jibu siku zote ni upendo, sivyo?

Upendo ni rahisi tunapovutiwa na watu tunaowapenda. Lakini watu wanapokuwa tofauti sana na sisi kwa njia zinazopingana, upendo unakuwa mgumu zaidi.

Inasaidia kukumbuka maana halisi ya “upendo.” Sio sawa na kupenda kitu, kupata hisia nzuri, au hata kuwa na heshima kubwa kwa kitu. Ni zaidi ya hayo yote.

Upendo hauna ubinafsi, na “kuwapenda jirani zetu kama tunavyojipenda wenyewe” maana yake ni kwamba mambo mema tunayoyataka sisi wenyewe (kukubalika, fursa, heshima, ufahamu, n.k.), tunayatakia pia wengine. Hata wale wanaotupinga (maadui zetu).

Hivyo tunaposoma aya za Biblia kama 1 Wakorintho 12:12-13 (na sura nzima kwa ujumla) na Wagalatia 3:28, tunaweza kuona wazi kwamba tofauti kati ya wanadamu zinaweza kuwa nzuri.

Na kwa sababu tofauti ni sehemu ya muundo wa jamii ya Mungu, kukua katika Kristo na kujipatanisha na mapenzi ya Mungu kunajumuisha kukubali tofauti za wengine kama zilivyo—faida katika ufalme wa Mungu.

Warumi 12:4-5 inasema, “Kwa kuwa kama vile katika mwili mmoja tuna viungo vingi, wala viungo vyote havitendi kazi moja; Vivyo hivyo na sisi tulio wengi tu mwili mmoja katika Kristo, na viungo, kila mmoja kwa mwenzake” (SUV).

Wakati mabadiliko haya madogo lakini yenye nguvu ya mtazamo yanapotegemezwa katika imani kwa Yesu, yanatia nguvu familia ya Mungu. Tunaweza kupendana kwa undani zaidi kwa jinsi tulivyo katika Kristo, pamoja na tofauti zetu zote. Paulo alijua hilo, ndiyo maana ni mada kuu.

Barua ya Paulo kwa Warumi (na barua zake zote) zilikuwa “kinyume na utamaduni” kwa sababu zilibomoa vizuizi kati ya watu.¹²

Na hata ingawa Paulo alikuwa anaandika kuhusu maswala yaliyotokea maelfu ya miaka iliyopita, si vigumu kuona jinsi maswala haya haya ya tabia za makundi, mawasiliano kati ya watu, na mawazo yanayotokana na hofu bado yapo.

Ni masomo gani ya maisha ninayoweza kupata kutoka kwa Warumi?

Warumi ni kitabu chenye uzito! Maneno yake yanaweza kuwa ya kitheolojia na mazito wakati mwingine, lakini kuna mengi sana katika barua hii yanayozungumza moja kwa moja kuhusu changamoto nyingi za kiroho na kijamii tunazokutana nazo katika maisha yetu, katika pembe zetu za dunia.

Haya hapa ni baadhi ya mambo muhimu.

Ukuu wa Mungu

Mungu ndiye anayetawala uumbaji wote, na Anapenda kila kitu na kila mtu Aliyemuumba. Kwa sababu Ana nguvu zote na ndiye anayetawala (yuko juu ya vyote), Anaweza kumwokoa yeyote apendaye.

Ahadi hii imetoka katika kinywa Chake mwenyewe:

“nami nitamfadhili yeye nitakayemfadhili; nitamrehemu yeye nitakayemrehemu ” (Kutoka 33:19, SUV).

Mungu ni mwenye haki na anachukia dhambi (Mithali 6:16-19; Mithali 8:13), lakini pia ni mwenye rehema na amejaa huruma. Anashiriki upendo Wake kwa neema.

Kwa kweli, “wala yaliyo juu, wala yaliyo chini, wala kiumbe kinginecho chote hakitaweza kututenga na upendo wa Mungu ulio katika Kristo Yesu Bwana wetu” (Warumi 8:39, SUV).

Imani katika Kristo huamsha ahadi Zake zote katika maisha yetu.

Je, umewahi kujisikia karibu zaidi na mtu baada ya yeye kukupa ahadi? Hata kama ahadi hiyo haijatimizwa bado, ukweli kwamba ilitolewa na uliiamini ulifanya tofauti katika uhusiano wenu.

Katika Kristo, tunapoamini, tunakuwa. Hii ina maana kwamba imani yetu inatufanya kuwa sehemu ya familia Yake kwa sababu “watoto wa ile ahadi [iliyofanywa kwa Ibrahim] wanahesabiwa kuwa wazao” (Warumi 9:8, SUV).

Tunapoamini ahadi ile ile ambayo Mungu alimpa Ibrahimu, tunapata kufurahia matokeo ya ahadi hiyo moja kwa moja kwa sababu sisi ni sehemu ya familia ile ile. Ni kama tunapata urithi tunapomwamini Yesu, Yule Aliyetimiza ahadi kwa Ibrahimu.

Na hatupati urithi huo kwa kufanya chochote… unapitishwa kwetu tu kwa sababu imani yetu inatufanya kuwa sehemu ya familia, wakati mwingine hata licha ya yale tuliyoyafanya. Mungu anaonyesha rehema na huruma kwa wale wanaomkubali Mwana Wake, sio kwa msingi wa nani anayetenda vyema zaidi.

“Basi, kama ni hivyo, si katika uwezo wa yule atakaye, wala wa yule apigaye mbio; bali wa yule arehemuye, yaani, Mungu” (Warumi 9:16, SUV).

Mungu anataka kuwa na uhusiano mzuri na sisi tena, na anataka kutuokoa sisi sote. Na yote tunayopaswa kufanya ni kuamini na kukubali zawadi ya Mungu. Ndiyo maana Paulo anasema, “Mwenye haki ataishi kwa imani” (Warumi 1:17, SUV).

Tukifikiria haya yote kwa undani… ni zawadi isiyoelezeka iliyoje hii! Zawadi ambayo hatuistahili, lakini Mungu wa upendo anatupatia bure, kwa neema, na kwa wingi (Warumi 6:23).

Tunawezaje kumshukuru? Kwanza, tunaweza kuendelea kukua ndani Yake na kuwahudumia wengine walio karibu nasi. Na Paulo pia anazungumza na Warumi kuhusu hilo.

Kukua katika Kristo

Hapa kuna neno lingine la kufurahisha: “kuhesabiwa haki.” Kuwa “umehesabiwa haki” mbele za Mungu kunahusu Yesu ni nani badala ya sisi ni nani au tunachofanya.

Fikiria hivi. Ni kama Yesu anachukua “jalada” la maisha yetu na kuweka muhuri wa “umehesabiwa haki” juu yake. Hivyo, bila kujali kilicho ndani ya jalada, tayari limepangwa. Kifo na ufufuo wa Yesu vinatoa huu mpangilio wa “kuhesabiwa haki” tunapomkabidhi jalada letu.

Lakini ni vigumu kutotaka “kurekebisha” mambo sisi wenyewe, au kuwa na udhibiti juu ya jinsi tunavyojifanya “wenye haki.”

Hata tunapojua tunataka kuweka maisha yetu mikononi mwa Mungu, ni vigumu kupambana na ile asili ya ndani inayosita kumwamini mtu yeyote isipokuwa sisi wenyewe. Kwa sababu hii, wakati mwingine tunajikuta tukitenda kwa njia ambazo hatutaki mwishowe—lakini “zinaonekana” sawa kwa wakati huo. Wakati mwingine hata tunachukia kile tunachosema au kufanya wakati tunasema au kufanya!

Paulo alielewa hili vizuri, ndiyo maana aliandika, “Maana sijui nifanyalo, kwa sababu lile nilipendalo, silitendi; bali lile nilichukialo ndilo ninalolitenda …bali ni ile dhambi ikaayo ndani yangu” (Warumi 7:15, 17, SUV).

Ule msukumo wa ajabu ambao wakati mwingine tunaukubali unatokana na asili ya dhambi iliyo ndani yetu. Kwa hiyo tunaweza kujaribu kwa asili kubadilisha tabia zetu ili tuwe “watu wema.” Lakini kisha tunajikuta tukikubali tena na tena misukumo ya kibinafsi. Tunazunguka katika mduara. Tunaendelea kujaribu kubadilisha tabia zetu ili kupinga ile ya awali.

Na hii ndio vita tunayoishi ndani yake. Tunaweza kuelewa na hata kukubaliana na sheria na Neno la Mungu, lakini matendo yetu hayaendani nayo kila wakati. Ndiyo maana Paulo anatuhimiza “mgeuzwe kwa kufanywa upya nia zenu” (Warumi 12:2, SUV). Imani hutokea katika akili na moyo, na tabia hufuata baadaye.

Lazima tuanze na uhusiano wetu na Kristo badala ya kujitahidi kubadilisha tabia zetu kwa nguvu zetu wenyewe. Dkt. MyRon Edmonds anaamini kwamba ufunguo ni kuacha kujaribu kujirekebisha wenyewe. Uhuru wa kweli unakuja tunapojipatanisha na Roho wa Mungu na kumruhusu Yeye kufanya kazi nzito.¹³

“Basi tukiisha kuhesabiwa haki itokayo katika imani, na mwe na amani kwa Mungu, kwa njia ya Bwana wetu Yesu Kristo” (Warumi 5:1, SUV).

Tunapokua katika Kristo, tunazidi kuwa huru kutoka dhambini kwa msaada wa Roho Mtakatifu. Lakini hata hili linapotokea, tayari tumewekwa muhuri wa “kuhesabiwa haki” machoni pa Mungu kwa sababu dhabihu ya Yesu inatufunika.

Tunapoanza na imani katika Yesu, tabia yetu hufuata. Lakini tunapoanza na tabia yetu, mambo yanakuwa ya kufadhaisha zaidi.

Je, umewahi kusikia msemo “kuhesabiwa haki huku tukitakaswa”? Msemo huo unatokana na mchakato huu—kuhesabiwa kuwa bila dhambi na safi (kuhesabiwa haki kwa sababu ya dhabihu ya Yesu) hata wakati bado tunakuwa bila dhambi na safi (kutakaswa kupitia nguvu ya Roho Mtakatifu).

Katika barua nyingine iliyoandikwa na Paulo, anasema, “lakini mlioshwa, lakini mlitakaswa, lakini mlihesabiwa haki katika jina la Bwana Yesu Kristo, na katika Roho wa Mungu wetu” (1 Wakorintho 6:11, SUV).

Paulo anafafanua hili zaidi katika Warumi 8:1-4.

“Sasa, basi, hakuna hukumu ya adhabu juu yao walio katika Kristo Yesu. Kwa sababu sheria ya Roho wa uzima ule ulio katika Kristo Yesu imeniacha huru, mbali na sheria ya dhambi na mauti. Maana yale yasiyowezekana kwa sheria, kwa vile ilivyokuwa dhaifu kwa sababu ya mwili, Mungu, kwa kumtuma Mwanawe mwenyewe katika mfano wa mwili ulio wa dhambi, na kwa sababu ya dhambi, aliihukumu dhambi katika mwili; ili maagizo ya torati yatimizwe ndani yetu sisi, tusioenenda kwa kufuata mambo ya mwili, bali mambo ya roho” (SUV).

Tunapomwamini Yesu na kupata msaada kutoka kwa Roho Mtakatifu, uhusiano wetu naye huzidi kuwa wa kina zaidi na zaidi. Na kisha huanza kuonekana katika tabia zetu na jinsi tunavyoshirikiana na wengine.

Kukua katika familia ya Mungu

Tunapokuwa sehemu ya familia ya Mungu, Yeye ndiye kitovu cha kila kitu— sio pesa, hadhi, akili, wala tofauti yoyote inayoweza kututenganisha na washiriki wengine.

Vizingiti vyote vingine vinavyoweza kuwatenganisha watoto wa Mungu vimevunjwa ndani Yake kwa sababu “wote wamefanya dhambi na kupungukiwa na utukufu wa Mungu” (Warumi 3:23, SUV). Imani yetu kwa Yesu inatufanya kuwa wazima tena (aya ya 22).

Na tunaweza kuonyesha ukamilifu huu kwa

• Kurekebisha mtazamo wetu ili ulingane na mtazamo wa Mungu (Warumi 12:1-2)
• Kuwa wanyenyekevu (Warumi 12:3)
• Kukubali upekee wetu na tofauti za wengine kwa wakati mmoja (Warumi 12:4-5)
• Kutumia vipawa vyetu tulivyopewa na Mungu kuwahudumia wengine (Warumi 12:6-8)
• Kupendana na kuheshimiana (Warumi 12:9-10)
• Kufurahi na hata kulia pamoja (Warumi 12:15)

Na kuna mengi zaidi. Kwa orodha kamili zaidi, angalia Warumi 12—ni ya ajabu!

Kila mmoja wetu anamhitaji Yesu, na sote tuko kwenye safari ya kukua kufanana zaidi na Yeye. Mfanano huo unatufunga pamoja. Sote tuko kwenye mashua moja.

Kuthamini mahusiano kuliko tofauti zetu

Photo by RDNE Stock project

Lakini hatuwezi kupuuza tofauti tunazoziona. Tofauti hizo kwa kweli zina athari.

Na athari hiyo inaweza kuwa nzuri tunapoweka uhusiano mbele ya tofauti tunazokutana nazo.

Kwa mfano, Wakristo Wayahudi walifuata sheria tofauti za chakula kuliko Wakristo wasio Wayahudi, na tofauti hii ilikuwa inasababisha malumbano kati yao. Paulo anajibu kwa kuwakumbusha makundi yote mawili, “Maana ufalme wa Mungu si kula wala kunywa, bali ni haki na amani na furaha katika Roho Mtakatifu. Kwa kuwa yeye amtumikiaye Kristo katika mambo hayo humpendeza Mungu, tena hukubaliwa na wanadamu” (Warumi 14:17-18, SUV).

Paulo aliwahimiza wote kuweka mahusiano yao kila mmoja juu ya sheria za chakula, au mapokeo, waliyofuata na wasibishane juu ya maoni (Warumi 14:1) au “mtu asitie kitu cha kumkwaza ndugu au cha kumwangusha” (Warumi 14:13, SUV).

Tofauti hizi zilikuwa muhimu kiutamaduni kwa makundi yote mawili na zingeweza kutumika kama daraja la kujifunza kuhusu kila mmoja badala ya kuwa mwanya uliowatenganisha.

Fikiria hivi: hakuna vipande viwili vya fumbo vilivyo sawa kabisa, lakini vyote vinaungana pamoja kutengeneza picha moja nzuri.

Au fikiria kwaya au bendi yenye wanachama wengi, wakati mwingine mamia. Sehemu tofauti zinaimba au kupiga noti tofauti, zina wakati tofauti, na zinafanya majukumu tofauti katika hadithi ya wimbo unaochezwa.

Bila sehemu hizo tofauti kucheza kwa upatanifu, wimbo hauleti maana sana na hauwi na nguvu kama inavyopaswa.

Kila mtu katika familia ya Mungu ni wa thamani, na kila mtu ana tofauti zinazotia nguvu kwaya nzima “ili kwa moyo mmoja na kwa kinywa kimoja mpate kumtukuza Mungu, Baba wa Bwana wetu Yesu Kristo” (Warumi 15:6, SUV).

Kwa maneno mengine, sauti nyingi zinakuja pamoja kutengeneza wimbo mmoja ulio na mshikamano. Hivyo basi, umoja haumaanishi kwamba sote tunakuwa na sauti au sehemu sawa, bali kwamba sote tunaimba wimbo mmoja pamoja.

Kwa hiyo, ingawa inaweza kuwa vigumu kuweka uhusiano na mtu juu ya tofauti za jinsi wanavyoonyesha imani zao, Paulo anasisitiza jinsi ilivyo na maana zaidi kiroho kufanya hivyo (Warumi 14-15).

Hapa ndipo palipo na ugumu mkubwa: asili yetu ni ya dhambi, hivyo hatuwezi kuitegemea kila wakati, hata pale inapohisi “sawa” kufanya hivyo. Paulo anaenda mbali zaidi na kusema “haitupasi kujipendeza wenyewe” bali badala yake “Kila mtu miongoni mwetu na ampendeze jirani yake, apate wema, akajengwe” (Warumi 15:1-2, SUV).

Paulo hakumaanisha kwamba hatupaswi kufanya jambo lolote kwa ajili ya kufurahia tu. Anazungumzia pale tunapokuwa na kutokuelewana na wale waliotuzunguka. Tunapoweka uhusiano na umoja katika utume mbele, inabadilisha mabishano kutoka “nani yuko sahihi zaidi” hadi “tunawezaje kulitatua hili kama jamii inayomweka Kristo kama kiini.”

John Nixon, Sr., DMin, anaeleza hivi: “Asili ya dhambi ni ‘kudai haki yangu juu ya nafsi yangu’… na haki sio kuhusu kubomoa au kuunda upya asili yangu ya zamani. [Mungu] anaiondoa kabisa na kutupa asili Yake.”

Mwana-theolojia wa karne ya 19 Oswald Chambers anasema kwamba mojawapo ya matendo makuu ya ibada kwa Mungu ni kusalimisha “haki yetu juu ya nafsi zetu” kwake.¹⁴

Tukitazama Maandiko kwa ujumla, na hasa katika kitabu cha Warumi, tutagundua kwamba wazo la “haki” za mtu binafsi halitajwi kabisa. Biblia, ikionyesha Mungu wa uhusiano, inahusu zaidi upendo na jamii kuliko kile tunachodai kuwa “haki” zetu duniani.

Kwa hiyo, kumpokea Yesu kama Mwokozi wetu kunamaanisha kuweka chini haki zetu na hata mapendeleo yetu, tukiziweka mikononi mwa Mungu, na kuahidi kuheshimu tofauti za kila mmoja wetu. Kwa sababu katika mtazamo mpana, mahusiano na wale waliotuzunguka hapa na sasa ni muhimu zaidi kuliko haki na mapendeleo yetu binafsi.

Tunapoanza kuishi hivi, kuhudumia wengine na kutafuta kuelewana kunakuwa muhimu zaidi kuliko kuwahukumu wengine. Na hilo linaleta jamii yenye furaha na afya njema zaidi.

Kuhudumia wengine

Tunaweza kupendana vyema zaidi kupitia huduma, na tofauti zetu zinapaswa kuthaminiwa na kusherehekewa kwa njia hii.

Sisi ni watu wenye tofauti, na tofauti hizo ni muhimu katika familia ya Mungu. Kukubali tofauti hizo ni njia mojawapo ya kuakisi Utatu… watu watatu tofauti (Mungu, Yesu, Roho Mtakatifu) ambao wameungana kama mmoja.

Na kuhudumiana ni njia yenye matendo tele ya kuishi kama Yesu alivyokuwa akiishi.

Warumi 12:6-8 inaonyesha tunaweza kuhudumu kwa:

• Kuwa wakarimu
• Kufanya kazi kwa ushirikiano
• Kufundisha
• Kusikilizana
• Kutiana moyo
• Kutambua sifa nzuri za wengine
• Uongozi wa mtumishi
• Kutoa msaada kila inapowezekana
• Kuonyesha rehema
• Kuwa na furaha

Paulo anasema tunaweza “kutumika katika hali mpya ya roho, si katika hali ya zamani, ya andiko” (Warumi 7:6, SUV). Sheria, au Amri Kumi kama Paulo anavyomaanisha hapa, ni muhimu kwa sababu inaonyesha viwango vya kumpenda Mungu na kuwapenda watu—ambayo pia hutuwezesha kuona pale tabia zetu zinaposhindwa kufikia viwango hivyo.

Lakini hatupaswi kuwahudumia wengine kwa misingi ya mapungufu tunayoyaona ndani yao. Tunapaswa kuwahudumia wengine kwa sababu tu Mwokozi wetu Yesu aliwahudumia kwa upendo na huruma, bila ubaguzi, hata pale watu waliomzunguka walipokuwa waziwazi “wanavunja sheria.”¹⁵

Na ni kupitia nguvu na upendo wa Yesu tu ndipo tunaweza kweli “Wabarikini wanaowaudhi; barikini, wala msilaani. Furahini pamoja nao wafurahio; lieni pamoja nao waliao” (Warumi 12:14-15, SUV).

Kwa kuzingatia mambo haya yote, kudumisha jamii yenye upendo ya wanadamu sio wazo la kufikirika lisilohusiana na maisha ya kisasa. Na Warumi—kitabu kimojawapo cha Biblia kilicho na mafundisho mengi ya kina, kimejaa ujumbe na masomo tunayoweza kutumia katika maisha yetu na jamii zetu sasa hivi.

Mackie anaita Warumi “maelezo kamili zaidi ya Paulo kuhusu Injili, habari njema juu ya maisha, kifo, na ufufuo wa Yesu.”¹⁶ Hivyo, kurudi mara kwa mara kwenye kitabu cha Warumi kunaweza kuwa desturi muhimu ya kujifunza Biblia au ibada ya kutusaidia kubaki katika neno la Mungu na mpango Wake kwetu, bila kujali tuko wapi, au lini, tunaishi.

Inaweza kuwa muhimu kusoma Warumi ukijua kwamba nyaraka zilikusudiwa kusikika kwa neno la mdomo, kwa kuwa watu wengi hawakusoma wakati huo. Hivyo, jaribu kusoma Warumi kwa njia ambayo Mchungaji Mackie anapendekeza kusoma barua yoyote ya Agano Jipya:

1. Igawe katika sehemu ndogo ndogo (ili kuona ujumbe wa kila aya)

2. Fuata mawazo yanayojirudia na maneno ya mpito (ili kuona jinsi yote yanavyounganishwa pamoja)

Kwa mchakato huu, itakuwa wazi zaidi jinsi Warumi na barua zote za Agano Jipya zilivyoongea na wafuasi wa kwanza wa Yesu na bado zinaongea nasi leo.¹⁷

Unapenda kujifunza zaidi kuhusu mtume Paulo?

Aya 12 Maarufu Zaidi katika Warumi (SUV)

• “Kwa maana siionei haya Injili; kwa sababu ni uweza wa Mungu uuletao wokovu, kwa kila aaminiye, kwa Myahudi kwanza, na kwa Myunani pia” (Warumi 1:16).
• “kwa sababu wote wamefanya dhambi, na kupungukiwa na utukufu wa Mungu; wanahesabiwa haki bure kwa neema yake, kwa njia ya ukombozi ulio katika Kristo Yesu” (Warumi 3:23-24).
• “Bali Mungu aonyesha pendo lake yeye mwenyewe kwetu sisi, kwa kuwa Kristo alikufa kwa ajili yetu, tulipokuwa tungali wenye dhambi” (Warumi 5:8).
• “Kwa maana mshahara wa dhambi ni mauti; bali karama ya Mungu ni uzima wa milele katika Kristo Yesu Bwana wetu” (Warumi 6:23).
• “Sasa, basi, hakuna hukumu ya adhabu juu yao walio katika Kristo Yesu (bali kwa kufuata Roho)” (Warumi 8:1).
• “Nasi twajua ya kuwa katika mambo yote Mungu hufanya kazi pamoja na wale wampendao katika kuwapatia mema, yaani, wale walioitwa kwa kusudi lake” (Warumi 8:28).
• “Basi, tuseme nini juu ya hayo? Mungu akiwapo upande wetu, ni nani aliye juu yetu?” (Warumi 8:31)
• “Ni nani atakayetutenga na upendo wa Kristo? … La lakini katika mambo hayo yote tunashinda, na zaidi ya kushinda, kwa yeye aliyetupenda” (Warumi 8:35, 37).
• “Kwa maana nimekwisha kujua hakika ya kwamba, wala mauti, wala uzima, wala malaika, wala wenye mamlaka, wala yaliyopo, wala yatakayokuwapo, wala wenye uwezo, wala yaliyo juu, wala yaliyo chini, wala kiumbe kinginecho chote hakitaweza kututenga na upendo wa Mungu ulio katika Kristo Yesu Bwana wetu” (Warumi 8:38-39).
• “Kwa sababu, ukimkiri Yesu kwa kinywa chako ya kuwa ni Bwana, na kuamini moyoni mwako ya kuwa Mungu alimfufua katika wafu, utaokoka” (Warumi 10:9).
• “Basi, ndugu zangu, nawasihi, kwa huruma zake Mungu, itoeni miili yenu iwe dhabihu iliyo hai, takatifu, ya kumpendeza Mungu, ndiyo ibada yenu yenye maana” (Warumi 12:1).
• “Wala msiifuatishe namna ya dunia hii; bali mgeuzwe kwa kufanywa upya nia zenu, mpate kujua hakika mapenzi ya Mungu yaliyo mema, ya kumpendeza, na ukamilifu” (Warumi 12:2).

Makala Zinazohusiana

1. Mackie, Tim and Collins, John, “Book of Romans Summary: A Complete Animated Overview (Part 1),” BibleProject, (2016). [↵]
2. Schreiner, Thomas, PhD, “Notes on Romans,” ESV Study Bible, (2008), p. 2151. [↵]
3. Mackie, Tim and Collins, John, “New Testament Letters: Historical Context,” The Bible Project, (2020). [↵]
4. Habakkuk 2:4 Bible hub. [↵]
5. Schreiner, Thomas, PhD, “Notes on Romans,” ESV Study Bible, (2008), p. 2154. [↵]
6. Mackie, Tim, PhD, and Collins, Jon, “New Testament Letters: Historical Context,” BibleProject, (2020). [↵]
7. Keener, Craig S., “Notes on Romans,” NIV Cultural Background Study Bible, (2016), p. 1945. [↵]
8. Schreiner, Thomas, PhD, “Notes on Romans,” ESV Study Bible, (2008), p. 2152. [↵]
9. Psalm 5:4; Habakkuk 1:13 Bible Hub. [↵]
10. Kennedy, Jared, “The Story of the Monk Who Changed the World,” Crossway, (2024). [↵]
11. Ibid. [↵]
12. Mackie, Tim and Collins, John,. “New Testament Letters: Historical Context,” BibleProject, (2020). [↵]
13. Edmonds, MyRon, PhD, United Youth Congress, 2025. [↵]
14. Chambers, Oswald, “Consecrated to Him,” My Utmost For His Highest, Dail Bread Ministries. [↵]
15. John 8:2-11 – An Adulterous Woman Forgiven. [↵]
16. Mackie, Tim, PhD, and Collins, Jon, “Book of Romans Summary: A Complete Animated Overview (Part 1),” BibleProject, (2016). [↵]
17. Mackie, Tim, PhD, and Collins, Jon, “New Testament Letters: Literary Context,” BibleProject, (2020). [↵]

Majibu Zaidi